σημειωματαριο κηπων

Οκτώβριος 31, 2010

αύξηση χρόνων και οκτωβριανή επαρχία

 

 

  

   

από ένα παλιό χρονικό*

 

   είχα πολλά χρόνια να κάνω στην επαρχία. Τό περίμενα όμως σχεδόν ότι θα μού συμβεί φέτος, γιατί φεύγοντας τόσο αργά για διακοπές δεν βρίσκεσαι πια σε νησί (τό νησί είναι «νησί» στην τουριστική περίοδο : τότε γίνεται αυτό που όλοι μας μάθαμε να ζούμε ως «τουριστικό νησί» : κάτι άλλο απ’ αυτό που ζουν δηλαδή οι ντόπιοι τόν υπόλοιπο χρόνο, και κάτι απ’ τό οποίο μολονότι πλουτίζουν – και πλουτίζουν πολύ καλά – φροντίζουν να αντιμετωπίζουν μόνο με αντιπάθεια : ούτε τίς κόρες τους δεν αφήνουν οι περισσότεροι να πάνε στα μπαρ που διασκεδάζουμε, και οι ίδιοι περιφρονούν  βαθύτατα και με πείσμα τή ζωή που κάνουμε και που τούς επιβάλλεται αναγκαστικά για δυο μήνες, αποτελώντας έτσι τήν πηγή τού ξαφνικού και ουρανοκατέβατου πλουτισμού τους : τά ήξερα καλά αυτά από άλλα χρόνια, γιατί όσο κι αν ζω σαν τουρίστρια (ακόμα κι αν έλειπε η επαγγελματική δηλαδή περιέργεια) μόνο και λόγω τής κοινής γλώσσας δεν θα μού ξέφευγαν τόσο τά λόγια όσο και τά αισθήματα με τά οποία ψιθυριστά αλλά λυσσαλέα μάς περιλούζουν – ένα μέρος τής σχιζοφρένειας τού νεοελληνικού τοπίου οφείλεται πιστεύω στο ότι η ευημερία του προέρχεται ακριβώς από μια ηθική τήν οποία δεν καταλαβαίνει, και επιπλέον μισεί : (ο φετινός σπιτονοικοκύρης μου, ένας άνθρωπος απροσδόκητα ήρεμος και ιδιαίτερα ευφυής, αν και απόλυτα ντόπιος και λαϊκός, μού τό είπε απλά : ετούτοι εδώ δεν ήμαθαν τίποτα ούτε από τά καλά τών ξένων))

   μέσα λοιπόν στις οκτωβριανές μουντάδες και λιακάδες και μπόρες, ανάμεσα στα (σχεδόν) χειμερινά μπάνια και τή δουλειά που είχα πάρει μαζί μου να κάνω, είχα τήν ευκαιρία στα ελάχιστα μπαρ και καφενεία που ήταν ακόμα ανοιχτά να τούς ξαναβρώ και να τούς ακούσω τώρα (ξανά) καλύτερα : Μιλάω για τούς ενήλικους και ώριμους έλληνες άντρες τής επαρχίας :

   μού έκαναν στην αρχή εντύπωση οι φωνές τους : (τίς είχα ξεχάσει, δεν τίς είχα προσέξει άλλοτε έτσι, ή έχουν όντως αλλάξει από τήν εποχή που ταξίδευα στην ηπειρωτική ελλάδα ; ) Πώς μιλάει έτσι ο κορμός τού έθνους ; Πώς γκαρίζουν έτσι δηλαδή οι έλληνες άντρες (σαν να είναι ακόμα κτηνοτρόφοι και φωνάζουν απ’ τή μια ράχη στην άλλη βόσκοντας γίδες – η αλήθεια είναι ότι αυτή ήταν η δουλειά τους πριν γίνουνε ξενοδόχοι και μάθουνε τηλεοπτικά ιδιώματα (μού είπε κάποιος για έναν πρώην βοσκό που ακούστηκε στην αρχή τής σαιζόν να φωνάζει στο κινητό «μού τρως τόν χρόνο κυρία μου 85 ευρώ σού είπα»)) και πώς δείχνουν επιπλέον τά δόντια τους σαν κάποιον συνεχώς να απειλούνε (μάλλον κάποια) (είχα τήν ανατριχιαστική εντύπωση ότι απειλούν εμένα υπογείως) και τί άσχημα που γελάνε! Ποιος ξέρει γιατί είναι τόσο αγριεμένοι και έξαλλοι τήν ώρα που υποτίθεται ότι ξεκουράζονται διασκεδάζουν και πίνουν καφέ ; Ή εγώ έχω αλλάξει ή η ελληνική φωνή έχει υποστεί πάντως μια μετάλλαξη επί τό απολύτως χειρότερο στις περιοχές τών απολύτως ιθαγενών ομιλητών που λέει κι ο chomsky – γιατί όταν παλιότερα ταξίδευα σε χωριά τής ηπειρωτικής ελλάδας δεν είχα προσέξει τέτοια ποιότητα ναζιστικών ντεσιμπέλ σαν αυτή με τήν οποία  αντηχούσε τώρα τό ήθος και τό ηχόχρωμα τών φωνών τού έλληνα λεβέντη στο καφενείο και μέσα στ’ αυτιά μου :

   ακόμα και τό γέλιο του έχει δηλαδή (δεν ήταν η ιδέα μου, να τό πιστέψετε) εκφοβιστικές και τρομοκρατικές αποχρώσεις, καμουφλαρισμένες πίσω από  μια ενοχική αμφίεση πολυλογίας : Αυτός ο άνθρωπος μιλάει συνέχεια για τόν εαυτό του και δεν ακούει κανέναν, ούτε καν τούς όμοιούς του, πόσο μάλλον τούς άλλους (τίς άλλες) : είναι σαφές εξάλλου ότι πιστεύει πως οι γυναίκες φτιαχτήκανε για να τόν ακούνε : έχετε δει μάγκα που έχει κάτσει ποτέ ν’ ακούσει πάνω από πέντε λεπτά γυναίκα να μιλάει ; και δυσανασχετεί, και ξαναπαίρνει τόν λόγο ανυπόμονα, και συνεχίζει για τρίωρο : αυτός, τό δικαιούται :

   Και τί είπα εγώ τότε ; Ξέρεις τί είπα εγώ τότε ;

   Έχω πάει, τόν έχω βρει, τού έχω πει.

   Έχω παίξει, έχω κλωτσήσει, τόν έχω βρίσει. Τόν γάμησα.

   Αυτός εγώ τόν παραδέχομαι. Δεμένη οικογένεια. Όλα για τήν οικογένεια. Στην εκκλησία όλοι μαζί πάνε. Μού έκανε τό τραπέζι. Να δεις ένα σπίτι.

   Εγώ, ξέρεις τί ποδόσφαιρο έπαιζα ; Έχω πάει, έχω παίξει, θα έπαιζα, δεν έπαιξα. Μπήκε στη μέση ο πατέρας μου ρε πούστη.

   Να σού φέρω εγώ δυο γκόμενες να τίς βάλω υποψήφιες άμα θέλω.

   Δεν μπορείς να βάλεις γκόμενα άμα δεν είναι κάτοικος.

   Σού λέω μπορώ. Δεν μπορείς. Μπορώ. Να πάρω τηλέφωνο, πάει στοίχημα ; Πάρε. Άντε ρε που θα βάλεις γκόμενα.

   Εγώ η γυναίκα μου είναι τόσω χρονώ, μού λέει «αύριο πρέπει να ψωνίσω, θέλω λεφτά, τά παιδιά τό σχολείο» κάνω ότι δεν ακούω τήν αφήνω όλη νύχτα στην αγωνία και τό πρωί τής λέω «πάρε απ’ τήν αριστερή μου τσέπη» θέλει και λίγο χιούμορ ο γάμος.

   Να διατηρείται τό ενδιαφέρον.

    Εγώ νιόπαντρος ήμουνα, τρεις μέρες που είχα παντρευτεί, και μπαίνω στο γήπεδο και βάζω γκολ φωνάζανε Πούστη γαμώ τή μάνα σου, και πάω στην κερκίδα, έτσι, σκύβω και τούς λέω Τώρα παντρεύτηκα έχω γυναίκα να βρίζετε, τέρμα τό γαμώ τή μάνα σου.

   Έλα, πού ’σαι, να μού κατεβάσεις από τό ιντερνέτ αυτά τά τραγουδάκια αύριο.

   θα ’θελα να μπορούσα να γίνω αόρατη και να δω αν η μαλακία αλλάζει μορφή, και πώς, όταν είναι μόνοι οι άντρες μεταξύ τους.

   τά νέα αγόρια τού χωριού (δουλεύουν νομίζω στις δουλειές τών πατεράδων τους τά περισσότερα) κάνουν πάντως τίς φωνές τους επιδεικτικά διαφορετικές : έχουν επιμόνως χαμηλή φωνή, και μιλάνε όπως τά άλλα παιδιά στην αθήνα. Πολύ καλό σημάδι αυτό, πιθανόν να εκτελούνται κάποιες πατροκτονίες παρήγορες (με τήν ψυχαναλυτική έννοια αυτό) οι οποίες δεν συντελούνται καν στην αθήνα υποθέτω, με τέτοια συχνότητα. Ευγενικές είναι και οι φιγούρες τών αλβανών : μια φορά ένα βράδυ τά είπα λίγο on the rocks (μετά πάγου αλλά ήπια, όπως άλλωστε μιλάω πάντα εγώ) σε έναν στο μπαρ που έλεγε στην αρχή καμαρωτά κάτι χιτλερικά για τούς μετανάστες, με τό ύφος τού ανθρώπου που λέει αλήθειες γνωστές και σε γνωστό του ακροατήριο – κάτι αηδιαστικές αρλούμπες τού είδους «έχει μαυρίσει η αθήνα» και η συζήτηση έγινε πολύ ωραία, γιατί δεν κατάλαβα στην αρχή τί εννοούσε, νόμιζα πως εννοούσε απ’ τό νέφος, αυτός όμως γρήγορα έφυγε (σαν κουρασμένος μού φάνηκε) – πάντως τήν επομένη όλοι οι ντόπιοι τής ηλικίας του δεν μέ έβλεπαν και δεν μέ χαιρέταγαν, ενώ τά μάτια μερικών απ’ τά συνεσταλμένα αγόρια (που δουλεύουν εδώ κι εκεί εργάτες) είχαν αναμφίβολα γλυκάνει. (Τόσο γρήγορα ταξιδεύουν τά νέα λοιπόν στο χωριό ; ) (Νά λοιπόν με τί ασχολούνται οι άντρες όταν είναι μεταξύ τους : Ξέρεις τί είπε αυτή ; Αυτή εκεί ξέρεις τί είπε ; Και γιατί δεν τής είπες – Εγώ θα τής έλεγα – Α ρε μαλάκα, τήν άφησες χωρίς να τής πεις – Άς τή μαλακισμένη – Όχι ρε, έπρεπε να τής τό πει ο μαλάκας – Εγώ ξέρεις τί θα τής έλεγα ; )

   αποθαρρυντικό είναι τό τηλεοπτικό ύφος πρόσωπο στήσιμο και η ομιλία τών κοριτσιών : σαν να θέλουν να δείξουν με πείσμα ότι η φιλοδοξία τους είναι να ζήσουν και να πουν ό,τι βλέπουν κι ακούνε : και να κερδίσουνε τήν καρδιά και τά κτήματα κάποιου απ’ αυτούς τούς ντόπιους – οι οποίοι έτσι κι αλλιώς αν δεν δουν τέτοιο στήσιμο πρόσωπο κι ύφος και ομιλία δεν δίνουν ούτε καρδιά ούτε κτήματα (αν δεν παντρευτείς τήν γκόμενα που μοιάζει με τήν τηλεόραση, ποια θα παντρευτείς, καμιά πουτάνα που να μοιάζει σαν αυτή τής αθήνας ; ). Ξέρω βέβαια, και εκ πείρας και από διαίσθηση (και για λόγους αρχών) ότι πρέπει να υπάρχουν και κορίτσια που μισούν αυτή τήν αποβλάκωση και φιλοδοξούν να τής ξεφύγουν αλλά δεν κυκλοφορούν στους δρόμους τέτοια ώρα μάλιστα – και πιθανώς μπορεί ακόμα δεν αποκλείεται και να διαβάζουν τίποτα – ή να σκέφτονται μόνα τους : δεν τά βλέπεις πάντως στον δρόμο τέτοια ώρα κιόλας, ώσπου νά ’ρθει η ώρα να τά δεις μέσα ή έξω (από καμιά συναυλία ή κάνα πανεπιστήμιο) και να τρίβεις τά μάτια σου

   μεγάλη παρηγοριά είναι ο σπιτονοικοκύρης μου, τό ξανάπα υποθέτω : με τό που τού είπα «Να σού δώσω ταυτότητα ; »

   μού απάντησε με τό πιο μάγκικο ύφος :

   «Γιατί, σκοπεύεις να τήν κάνεις ; »

   εγώ δεν τήν έχω κάνει σε τρισχειρότερους, σε σένα θα τήν κάνω που είσαι μια χαρά, ψέλλισα. Πέρασαν με τή σειρά αυτόματα από τό μυαλό μου όλοι οι ένδοξοι δωματιάρχες και ξενοδόχοι που ’χουνε παρελάσει στην ώς τώρα καλοκαιρινή μου ζωή : όλα τά χρόνια που ταξίδευα με παρέα και στο ίδιο πάντα (άλλο) νησί, είχαμε τήν ευφυή κακεντρέχεια να δίνουμε μονίμως κάθε χρόνο τήν ταυτότητα τού ίδιου, ώστε να μένουν όλοι όλα τά χρόνια με τή διαρκή απορία για τήν ηλικία τού άλλου :

   τό θέμα τής ηλικίας είναι τό μόνιμο ενδιαφέρον τών κουτσομπολιών, – τό θέμα τής ηλικίας, και τού πώς και με ποιον τό κάνει ο καθένας : «Πώς τόν παίρνει» κατά τό προσφυώς λεγόμενον : εννοείται ότι πάντα ο πρωταγωνιστής είναι πούτσος και πάντα κάπου μπαίνει – γαμάει και δέρνει – δεν νοείται άλλου είδους έρωτας για τήν επαρχία τού πλανήτη :

   βέβαια, τό βλακώδες κλισέ έχει χρωματίσει και τήν ψυχανάλυση : ο ιδρυτής της τέλος πάντων δικαιολογείται λόγω τής καθυστέρησης τών χρόνων που έζησε – ούτε οι γυναίκες δεν τολμήσαν να τού βάλουνε πάγο – αλλά απορεί κανείς, κρατάνε όλα τόσο γερά ώς σήμερα ; Αν μάς βλέπει κανένας αρειανός θα κάνει τόν σταυρό του.

   με τό «κανένας αρειανός» θυμήθηκα τήν άλλη μαλακία τής εποχής (γλωσσολογική αυτή) να έχουμε καταργήσει (εδώ και πέντε χρόνια περίπου διά ροπάλου) τήν ωραιότατη ελληνική υπερ-άρνηση : Να πάρουμε κάνα φίλο, να πάμε πουθενά, να φάμε τίποτα :

   ακόμα δεν έχω συμφιλιωθεί εγώ πάντως μ’ αυτήν τήν τηλεορασόπληκτη καθωσπρέπει θετικότητα : Θέλετε κάτι ; Είπατε κάτι ; Όχι ρε, δεν είπα απολύτως τίποτα, δεν λέω γενικά απολύτως τίποτα : Να τό κάνουμε κι αυτό «δεν λέω γενικά απολύτως κάτι» ;

   αλλά γέλασα πολύ (από μέσα μου) με τό πώς τήν πάτησαν οι κυριούληδες πού’κατσαν να φάνε δίπλα : αφού είπαν τίς μαλακίες τους δίνοντας τήν παραγγελία, πρόσθεσαν βιαστικά Φέρτε και καμιά πατατίτσα, στο τέλος.

   περιμένω βέβαια τή μέρα που οι ασώματες κεφαλές στην τηλεόραση θα τό  κάνουν Φέρτε και κάποια πατατίτσα. Αμήν και πότε.

   έχω παρατηρήσει πάντως (στον εαυτό μου) πως όταν γίνει κάτι πολύ τής μόδας ασκεί μια τέτοια τρομοκρατία και πάνω μου που αρχίζω να τό υιοθετώ κι εγώ, υπό όρους έστω και διά τής βίας : Λέγοντας όμως τώρα «θες να σού φέρω κάτι ρε παιδί μου να συνέλθης ; » εκεί που θα ’λεγα «θες να σού φέρω τίποτα ; έχεις ανάγκη από τίποτα ; » αρχίζω να παρατηρώ μια διαφορά : Έχουν δημιουργηθεί αποχρώσεις που δεν υπήρχαν πριν, λες και η ίδια η νέα έκφραση γίνεται από μόνη της καλλιτεχνική στη συνέχεια, σε πείσμα τής βλακείας που τήν καθιέρωσε : Είναι άλλο (πια) τό «θες κάτι να σού φέρω ; » από τό «θες να σού φέρω τίποτα ; » Λες και στην πρώτη περίπτωση φοβόμαστε ότι θα τόν πληγώσουμε πολύ τόν άλλον αν τού μιλήσουμε απότομα.

   (Τό «δεν θέλω όμως απολύτως τίποτα» δεν μπορεί να μετατραπεί. Τό αντίστοιχο είναι αυτό τό άοσμο «εγώ δεν θέλω κάτι» που μυρίζει αποπνικτικά τηλεόραση.) 

   οι ελάχιστοι τουρίστες περπατάμε λοιπόν πάνω–κάτω σαν ξεκούρδιστες (και άδικες) κατάρες, τρώμε και πίνουμε στα ελάχιστα μαγαζιά που ’χουν μείνει ανοιχτά, κάνουμε μπάνιο στις απόμακρες παραλίες για να ’χουμε τήν ησυχία μας, και οι ντόπιοι μάς κοιτάν με τά κιάλια με τήν ησυχία τους κι αυτοί. (Η μόδα τού μπανιστηριού με τά κιάλια είναι παλιά – τήν ήξερα κι απ’ τά ηπειρωτικά παραθαλάσσια χωριά. Δικαιολογείται απ’ τό ότι σ’ αυτά τά μέρη όλοι λίγο–πολύ είναι ναυτικοί και τά κιάλια είναι μέρος τής οικοσκευής τους. Τά χρησιμοποιούνε τώρα όλοι στην ξηρά για να βλέπουν γυμνούς κώλους και βυζιά – θα ’θελα να μπορούσα ν’ ακούσω και τά σχόλια όμως –)

   όσο πιο μεγάλης ηλικίας είναι αυτοί οι ντόπιοι πάντως τόσο πιο πολύ βγαίνει απ’ τά μάτια τους μια ευγένεια και μια καλοσύνη (και κάποτε και μια ομορφιά) προ–τουριστικής περιόδου : μού θυμίζει τήν αρχοντιά ανθρώπων που είναι κύριοι στον τόπο τους και χαιρετούν απλώς τούς επισκέπτες (Τότε βέβαια οι επισκέπτες δεν τούς  γδυνόντουσαν). Εν πάση περιπτώσει η ευγένεια αυτή, έστω και ηθικολόγα, μού θυμίζει μια ελλάδα που αγαπούσα σα βλάκας κάποτε

   μόνο οι μεγάλης ηλικίας που τούς συναντάω τώρα στον δρόμο ή στο καφενείο όμως : (ο σπιτονοικοκύρης μου είναι μοναχικός δεν πάει στο καφενείο) (αυτός έχει να κάνει μόνο με τήν αύξηση τού χρόνου)  – μιλάνε λοιπόν όλοι, νεότεροι και γηραιότεροι, πολιτικά μια που επίκεινται εκλογές : τό νησί είναι ιδιαιτέρως ανάστατο λόγω τού κτήνους τού καλλικράτη (τό ξέρετε τό ανέκδοτο με τόν ικτίνο και τόν καλλικράτη να μην τό ξαναλέω) και εγώ τήν πατάω στην αρχή παίρνοντάς τους στα σοβαρά. Αργότερα καταλαβαίνω πως λένε ό,τι τούς κατεβαίνει και κυρίως ανάλογα με τό τί τούς βολεύει  τήν κάθε μέρα. (Όταν γνωρίζω καλύτερα κάποιους νεότερους και μού τά εξηγούνε, τά καταλαβαίνω κι εγώ. Είναι πάντως απίστευτη η ικανότητα τού χωριάτη να κοροϊδεύει, τό θέμα είναι τόσο παλιό που καταντάει κιτς ακόμα και να τό αναφέρεις – ο χοντρομπαλζάκ έχει κεντήσει επ’ αυτού (στους «χωριάτες» του. Δεν έχουν αλλάξει και πολλά, αν δεν τό ’χετε διαβάσει διαβάστε το))

   εν πάση περιπτώσει όλοι είναι απαισιόδοξοι στις προβλέψεις τους και όλοι μιλάνε καταρχήν σαν να ’ναι τής σταλινικής αριστεράς (μη–σταλινική αριστερά δύσκολα θα βρεις στην επαρχία) και μάλιστα ένας γεράκος είπε μια μέρα τό καταπληκτικό «ουΐ κι αλίμονό μας», που πολύ μού άρεσε. Και πάντως όλοι κοροϊδεύουνε τόν αριβισμό τών πολιτικάντηδων, «άμα έχεις 400 ψήφοι» λέει ο ένας, «και ποιος έχει τόσοι ψήφοι» λέει ο άλλος, «γιατί δεν έχουν αυτοί εξακόσοι ψήφοι ; » «και χίλιοι ψήφοι έχουνε» λέει ο παράλλος, και μένα μ’ άρεσε αυτή η ονομαστική, είχα καιρό να τήν ακούσω : (η αλήθεια είναι ότι στις βαθύτερες τάσεις τής γλώσσας η ονομαστική επικρατεί ραγδαία – ουσιαστικά η δημοτική δείχνει μια αυξανόμενη αντιπάθεια για όλες τίς (άλλες) πτώσεις –)

   ο σπιτονοικοκύρης μου είναι αυστηρός και φειδωλός στα πολιτικά (τούς ηξέρω εγώ αυτούς), και εξαιρετικός συνομιλητής στα υπόλοιπα : σ’ αυτόν ανήκει η τιμή για τήν επαναφορά τής αύξησης : στη μνήμη μου εννοώ : τής χρονικής αύξησης, η οποία λοιπόν μπαίνει παντού, και όχι μόνο στον παρατατικό αλλά και στον ενεστώτα, για να μην πω και στον μέλλοντα : Παράξενο φαινόμενο βέβαια, και στα βιαστικά πήγα να κρατήσω μερικές σημειώσεις πάνω στο ένα βιβλίο που είχα μαζί μου εκείνη τή στιγμή στην τσάντα μου (μια ιστορική αναδρομή για τήν πανούκλα στον μεσαίωνα – τό άλλο που κουβάλαγα στον σάκο ήτανε ένα παιδικό παραμύθι τού τεντ χιουζ, τού άντρα τής σύλβιας πλαθ) (παρενθετικά να πω ότι τά δικά μου βιβλία μ’ αρέσει να τά στραπατσάρω, να γράφω να σχεδιάζω και να ζωγραφίζω ακόμα πάνω τους, και γενικά όποιος τά ανοίξει έχει συνήθως τήν εντύπωση ότι έχουν γίνει όργια μαζί τους – και πολλές φορές έχουν γίνει πράγματι μαζί τους πράγματα που μοιάζουν με όργια – δυσπιστώ επομένως συνήθως προς τούς ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τά βιβλία σαν ιερά σκεύη και τά θέλουν καθαρά και ανέγγιχτα (στα δικά μου, αν είναι πολύ αγαπημένα, μπορείς να καταλάβεις όχι μόνο τόν χρόνο που τά διάβαζα αλλά και σε ποιον χώρο τά διάβαζα, και αν ήτανε χειμώνας ή καλοκαίρι, κι αν ήμουνα καλοδιάθετη ή ευτυχισμένη), αλλά επειδή τίποτα δεν τού ξεφεύγει μέ ρώτησε αμέσως τί γράφω εκεί κι αν γράφω αυτά που λέει, και γω σταμάτησα γιατί φοβήθηκα μη χάσει και τό κέφι του (έχουν μια μάλλον δικαιολογημένη δυσπιστία προς όσους ηγράφουν τά λόγια τους) – κι έτσι δεν τά ’χω πια παρά μόνο συνοπτικά

   (η ζωντανή γλώσσα, όταν ένας τύπος τής παλιάς τής φαίνεται ισχυρός και πολύ επιβλητικός τόν σέβεται απολύτως, καταργώντας τον (αυτό συμβαίνει με τό κατέβασμα ας πούμε τού τόνου στη γενική, και γενικότερα με τήν γενική τής καθαρεύουσας : για παράδειγμα επειδή η γενική «τών ανθρώπων» ήταν πολύ ισχυρή, έγινε και η ονομαστική «οι ανθρώποι», καταργώντας έτσι ουσιαστικά και τόν λόγο τής διάκρισης – και επίσης, επειδή τό κατέβασμα τού τόνου σημαίνει «μόρφωση» τό βάζουμε πλέον και στα λάχανα : όχι μόνο τού μενιδίου και τού περιστερίου, αλλά και «τού αιγαλέου», και «ανεξαρτήτου φύλου»). Υποκύπτοντας (παρά–υποκύπτοντας) στον τύπο (στην περίπτωση μάλιστα τού «ανεξαρτήτως» που γίνεται «ανεξαρτήτου» έχουμε κι ένα δεύτερο φαινόμενο, τήν πλήρη εξαφάνιση πλέον τού επιρρήματος που φαίνεται είναι πιο ακατανόητο – ιδίως μετά τήν διά ροπάλου επικράτηση τών «δημοτικών» εις –α (άμεσα και κύρια) – μετατρέπεται λοιπόν τό επίρρημα σε επίθετο, κατανοητότερο : καθόλου δημοτικό, και συνεπώς τού δίνουμε και καταλαβαίνει : ανεξαρτήτου θέματος) : υποκύπτοντας επομένως ο ιθαγενής ομιλητής στη δύναμη τής καθαρευουσιάνικης γενικής αποδεικνύει επιμόνως, αν και ασυνειδήτως, ότι ο τύπος στη νεότερη γλώσσα έχει χάσει τελείως τό νόημά του : επιζεί ως απολίθωμα : πολύ σπουδαία εκδίκηση

   ίσως δεν υπάρχει όμως πιο έντονη εικονογράφηση αυτού τού πράγματος, απ’ τόν τρόπο με τόν οποίο «διατηρείται» η χρονική αύξηση (παραδιατηρείται δηλαδή, ακόμα κι εκεί που ούτε μπήκε ποτέ, ούτε θα έμπαινε ποτέ) : στο αστικό ιδίωμα έχουμε σημεία–σταθμούς, όπως τό περίφημο απηύδησα : που έχω απαυδήσει να τό ακούω, να τό ακούω δηλαδή ως «έχω απηυδήσει».)

   ο σπιτονοικοκύρης μου λοιπόν μού δίδαξε ένα γνήσιο χρονοαυξητικό ιδίωμα που πρώτη φορά τό άκουσα να είναι τόσο συνεπές – νομίζω – :

  αυτά τα ήρχομαι, ήμαθα, ήφερε, ήμαθε, και ηδιπλόφαε αστακό πού έπεφταν μαζί με άλλα πολλά σε ρυθμό πολυβόλου στο τραπέζι, έφτασαν στο τέλος να μού δίνουν τήν εντύπωση ότι δεν κοροϊδεύουν καν τήν αρχαιοπρεπή αύξηση αλλά εικονογραφούν απλώς μια ιδιωματική προφορά τού –ε ως –η (τό αντίθετο βέβαια συμβαίνει στ’ αρχαία όπου βεβαιωθήκαμε πια ότι τό –η προφερόταν –ε χάρη στο βέλασμα «βη βη», αλλά ποιος μάς λέει ότι και τό –ε δεν ακουγόταν τότε σαν –ι (όπως ακούγεται τό –η σήμερα) ; εξάλλου δεν είναι ανάγκη να ’ναι αρχαίας καταβολής τίποτα) – τό σίγουρο όμως είναι ότι στ’ αυτιά κάποιων ιθαγενών ομιλητών τό αρχαίο –η που έδειχνε ότι πέρασε χρόνος πολύς από κάτι, και που έγινε μονοσήμαντα –ε στη νεότερη, επιζεί τώρα για όλους σχεδόν τούς χρόνους σαν να κοροϊδεύει ακριβώς όλους σχεδόν τούς χρόνους…

   αντιαισθητικό ήτανε τό αρχαίο μίσος που διαπίστωσα ότι υπερβαίνει πάντως όλους τούς χρόνους, και που επίσης διαπίστωσα ότι είναι τόσο τής μόδας, που θεωρείται πλέον ακίνδυνο : τό μίσος για εβραίους χωρίς άλλο προσδιορισμό (έφταιγε βέβαια και τό βιβλίο για τήν πανούκλα που διάβαζα, αλλά είχα θυμηθεί και πολλά και διάφορα, ώσπου τελικά θυμήθηκα και τόν φούρναρη, και τά κατάφερα τελικά να θυμώσω…) :

   ανάμεσα σ’ αυτούς δηλαδή που παίρναν μέρος στις συζητήσεις στο καφενείο ήταν και μερικοί που ακούγανε και δεν μιλάγανε (βέβαια εγώ τελικά δεν κατάλαβα ποτέ πώς πέρασε τόσο ανώδυνα τό ότι μέσα σε λίγες μέρες οι πιο θυμωμένοι, εκείνοι που θέλανε να σαμποτάρουνε τίς εκλογές στο σύνολό τους ακριβώς, κατέβαιναν πια (με όλοι τίς ψήφοι τους εννοείται) υποψήφιοι με μεγάλο κόμμα – αλλά ενγένει καφενείο είναι, άλλοι πίνουνε καφέδες, άλλοι παίζουνε χαρτιά, η τηλεόραση παίζει αηδίες, και παίζουνε και μερικά ωραία ρακόμελα) : τά καλύτερα όμως ρακόμελα έρχονται στο μπαρ τό βράδυ : εκεί καταφτάνουνε επιτέλους και οι «αμίλητοι» τού καφενείου, ένας στεριανός οικοδόμος και ένας κυριούλης από άλλο νησί : είναι πολύ κεφάτοι, τά λέμε στην μπάρα και αυτοί καταλήγουν να τραγουδάνε ντουέτο δημοτικά ενώ τό μαγαζί έπαιζε τζαζ εκείνη τήν ώρα : διηγούνται επιπλέον σε μένα, που είμαι μικρότερη για να μαθαίνω, διάφορα οικογενειακά τους από τόν εμφύλιο («εμείς είμαστε όλοι αριστεροί, κουμουνιστές για να καταλάβεις, σκοτώσαν όλη μου τήν οικογένεια») και βρισκόμαστε γενικά σε μία ελαφριά ευφορία, μια χαζοπιωμένη σύμπνοια : ο κυριούλης έχει ενθουσιαστεί απ’ τή μεριά του κιόλας που ξέρω για τό βιβλίο που διαβάζει («δώδεκα σελίδες έχω να τό τελειώσω») και κει κάπου ο χτίστης πετάει άνευ κανενός λόγου και ως επιστέγασμα τής φιλίας μας τό «δεν τούς πάω καθόλου εγώ τούς εβραίους, τούς σιχαίνομαι» – με τό ύφος που έχουμε όλοι μας όταν είμαστε με φίλους και λέμε κοινές αλήθειες

   είχα πάρει βέβαια τίς πρώτες ανάποδες τήν προηγουμένη που άκουσα να αιωρείται αορίστως πίσω μου από κάποιους στην ατμόσφαιρα μια παρεμφερής διαχρονικότητα με τήν πρωτότυπη διατύπωση κιόλας «ο χίτλερ ήτανε ο καλύτερος ευρωπαίος» (πέραν αυτού όμως έτυχε να διαβάζω και τό βιβλίο για τήν πανούκλα που σάς λέω τήν ίδια εποχή)

   επιπλέον είχα και τό προηγούμενο με τόν φούρνο ( : ήταν ένα φούρνος καλός και σε καλό μέρος τής πόλης απ’ όπου έπαιρνα ψωμιά και πιροσκί (γιατί μ’ αρέσουν τά πιροσκί με κιμά που τώρα πια δεν τά φτιάχνουν) λοιπόν συμπαθούσα τήν καθαριότητα εκείνου τού ιδιοκτήτη και είχαμε γίνει γνωστοί και μιλάγαμε καμία φορά : ένα απόγεμα όμως εκεί που έδειχνε η τηλεόραση τόν μπους και λέγαμε διάφορα απαξιωτικά για τούς αμερικάνους, γινόταν ο πόλεμος στη γιουγκοσλαβία, καθώς τύλιγε προσεχτικά τά ψωμιά μου έκανε και μια κίνηση με τό γαντοφορεμένο του χέρι και πρόσθεσε με μια εκφραστικότατη γκριμάτσα απέχθειας «τί τά θέλετε όλοι αυτοί είναι εβραίοι» : «εβραίοι είναι όλοι τους» : (στη συγκεκριμένη περίπτωση έμεινα ξερή, πήρα τά πράγματά μου κι έφυγα – απλώς δεν ξαναπάτησα – κατά σύμπτωση έκλεισε μετά από λίγο καιρό – έβλεπα όμως ακόμα και στον ύπνο μου τή σκηνή και εκνευριζόμουνα, για μεγάλο διάστημα : δεν συγχωρούσα δηλαδή τόν εαυτό μου που δεν τού είπα κάτι σαν «να προσέχετε πάντως πώς μιλάτε γιατί μπορεί να ’χετε και εβραίους πελάτες : μπορεί κι εγώ να είμαι εβραία» : και χαιρόμουνα αναδρομικά που τόν έβλεπα στον ύπνο μου να κοιτάζει τό σηκωμένο μου δάχτυλο με τό στόμα ανοιχτό και να χάσκει : «εδώ σέ θέλω εμποράκο, να χάσεις πελάτη εξαιτίας τών ιδεών σου, για να σέ δω, πόσο θα τίς αντέξεις τίς μαλακίες. Σού ’χει πει ποτέ κανείς “κύριε μπορεί κι εγώ να είμαι εβραίος″ όταν λες τρίχες τέτοιων διαστάσεων ; » Δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία ότι θα έχασκε, και ότι τό σηκωμένο δάχτυλο σ’ αυτή τήν περίπτωση τούς αφήνει όλους με τό στόμα ανοιχτό. Γενικά όταν πεις οτιδήποτε στον άλλον με διδαχτικό ύφος, τόν γκομπλάρει : πόσο μάλλον να νομίζει ότι συμφωνείτε κι εσύ να τού δείξεις κιόλας ότι έχασε και πελάτη). Τέλος πάντων είχα τσαντιστεί που δεν τού τά ’πα έτσι ωραία τότε και μού ’χε μείνει…)

   χαρακτηριστικό είναι ότι κανείς απ’ όλους αυτούς που βρίσκουν τήν ευκαιρία να επαναφέρουν τόν αιώνιο χρόνο με όλους του τούς ρατσισμούς, δεν θίγουν τό θέμα τού ισραήλ : και δεν τό θίγουν γιατί είναι αμόρφωτοι και αδιάβαστοι και απλώς κρύβονται πίσω απ’ τόν αιώνιο χρόνο τού μίσους – όσο ακριβώς εύκολο και ανώδυνο βρίσκουν επίσης τό να είναι μισογύνηδες : φυσικά όταν μιλάμε για ισραηλινούς μπορούμε να τό συζητήσουμε, αλλά αυτό τό «εβραίος» που πετιέται λες και είμαστε όλοι σύμφωνοι, μού ανάβει τά λαμπάκια : κάποτε με τά πολλά φασιστικά που κάναν οι ισραηλινοί είχα καταλήξει στην αρχή σε μια διατύπωση ότι «δεν υπάρχουν εβραίοι, εβραίοι είναι μόνο όσοι περάσαν από τό άουσβιτς» – τώρα όμως βρίσκω αυτή τή λύση ανεπαρκή : οι ίδιοι οι διαφωνούντες εβραίοι μέσα στο ισραήλ ονομάζουν τούς εαυτούς τους εβραίους και καθώς αυτοί δείχνουν τόσο μεγάλο κουράγιο και δύναμη και ευφυία οφείλουμε τό πράγμα τέλος πάντων να τό σεβαστούμε : Άμα θέλει κανείς να τά βάλει με τούς ισραηλινούς λοιπόν, να τά βάλει με τόν φασισμό τών ισραηλινών, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει συνεπώς καταρχάς να μην είναι ο ίδιος φασίστας. Όταν οι φασιστικές ομάδες βρίζουν τούς «εβραίους» γι’ αυτά που κάνουν στους παλαιστίνιους, πρέπει να τούς πει λοιπόν κανείς καταρχάς «δηλαδή σ’ ενοχλεί ο φασισμός, εσένα που ’σαι φασίστας ; θα ’πρεπε να τούς συμπαθείς τούς ισραηλινούς, εσύ ειδικά». Δοκιμάστε απλώς να τούς τό πείτε και θα δείτε πώς μένουν με τό στόμα ανοιχτό (τό ’χω κάνει, αυτό, μία φορά και όντως χάσκουνε – είναι απόλαυση να τούς βλέπεις διότι και είναι και αργόστροφοι). Στο θέμα τού αντισημιτισμού επομένως δεν τούς ενοχλεί καθόλου ο φασισμός, απλώς βρίσκουν μια ευκαιρία με πρόσχημα τό ισραήλ να νομιμοποιήσουν τό πανάρχαιο και διαχρονικό μίσος – που πραγματικά είναι μυστήριο από πού ξεφύτρωσε (για τόν ρατσισμό κατά τών γυναικών έχω κάποιες απαντήσεις, για τόν ρατσισμό κατά τών εβραίων μάλλον δεν έχω, και επιστρέφω κάθε φορά μονότονα στον χορκχάϊμερ, είναι ό,τι καλύτερο διαθέτουμε αν θέλετε τή γνώμη μου : και η άρεντ ανεπαρκής πιστεύω ότι είναι, κι αυτό γιατί δεν μπόρεσε να τά βγάλει πέρα με τά προσωπικά της και τόν φασίστα που ’χε ερωτευτεί.) Εντούτοις τό βιβλίο μου για τήν πανούκλα μού έδωσε στοιχεία που δεν τά ήξερα – από μια άποψη όχι μόνο «εξηγεί» τό μίσος τουλάχιστον για τήν ευρώπη, αλλά βρήκα και λεπτομέρειες ανατριχιαστικές – ακόμα και λύσεις γλωσσολογικές (για τή λέξη «ολοκαύτωμα» παραδείγματος χάρη, που όταν άρχισε να καθιερώνεται στη θέση τής λέξης «γενοκτονία» που υπήρχε μέχρι τότε, μέ είχε μπερδέψει και δεν μπορούσα να τό καταλάβω – τό θεώρησα μάλιστα και σαν ένα είδος σφετερισμό σχετικά με τά ολοκαυτώματα που μαθαίναμε στο σχολείο (τό κούγκι με τόν καλόγερο σαμουήλ ή τό αρκάδι) : βάζαν φωτιά και τινάζονταν στον αέρα όλοι μαζί, μαζί με τό κτίριο – με τούς εβραίους όμως αλλιώς έγινε, γιατί καθιέρωσαν μια τέτοια λέξη που ήταν άσχετη ; ) έλα όμως που δεν ήταν… επρόκειτο απλώς για τήν επιστροφή τού χρόνου… γιατί απλώς δεν ήξερα τί ολοκαυτώματα είχανε γίνει (και ίσως μάλιστα οι εβραίοι να ’ναι και οι πρώτοι εφευρέτες αυτής τής πρακτικής : )

   τό βιβλίο τού norman cantor in the wake of the plague από θεωρητική άποψη δεν αξίζει και πολλά, βάζει τήν οξφόρδη και τούς φιλοσόφους της πάνω απ’ όλα, και είναι και αρκετά συμβατικός στη σκέψη του – αλλά από στοιχεία έχει μπόλικα (πρέπει να ’ναι η τελευταία και πιο ενημερωμένη εκλαϊκευτική σύνοψη όλων τών επιστημονικών συμπερασμάτων) για τίς αιτίες και τίς επιπτώσεις εκείνης τής πανούκλας που από τό 1347 ώς τό 1350 ρήμαξε τόν δυτικοευρωπαϊκό χώρο και μείωσε τόν πληθυσμό του, τουλάχιστον κατά τό ένα τρίτο  (μπορούμε να φανταστούμε κάτι ανάλογο σήμερα ; όπως λέει κάπου ο κάντορ πετυχημένα, πρέπει να τό παρομοιάσουμε μάλλον με πυρηνικό όλεθρο παρά με επιδημία : ) η ευρώπη στην πραγματικότητα έκανε αιώνες να συνέλθη από κείνη τή μείωση τού πληθυσμού ο οποίος είχε αυξηθεί κατακόρυφα γύρω στο 1200… – τήν εποχή τής και πρώτης λεγόμενης αναγέννησης – τότε με τούς τροβαδούρους τούς ερωτοτραγουδιστές, τόν δάντη, και τά λοιπά – όταν μια ξαφνική βελτίωση τού κλίματος επί τό θερμότερον έφερε ζεστασιά στις ζωές και τίς καρδιές… : φαίνεται λοιπόν ότι οι ειδικοί, από τίς γραπτές μαρτυρίες τών χρόνων εκείνων, έχουν καταλήξει στο ότι η βουβωνική πανώλη ή πανούκλα ή μαύρος θάνατος ή plague ή black death ήταν στην πραγματικότητα δύο διαφορετικές επιδημίες που πέσαν περίπου ταυτόχρονα : από τή μια ο βάκιλλος τής πανώλης, που μεταφέρθηκε με ψύλλους που κουβάλησαν στις πλάτες τους αρουραίοι οι οποίοι αποβιβάστηκαν στα λιμάνια τής μεσαιωνικής και αναγεννησιακής  ευρώπης με τά πλοία που ήρθαν από χώρες τής ανατολής (οι οποίες δοκιμάζονταν κατά κανόνα από πλημμύρες σεισμούς εκρήξεις ηφαιστείων και άλλα τέτοια φαινόμενα που ευνοούσαν τήν ανάπτυξη επιδημιών) – και από τήν άλλη τό μικρόβιο τού άνθρακα που αναπτυσσόταν (κυρίως μέσω τής κακής διατροφής και τής βρώμας) στα κοπάδια τών ευρωπαίων αγροτών (σημερινό αντίστοιχο οι τρελές αγελάδες) : (υπάρχουν και πιο εξτρέμ θεωρίες πλέον για όλες τίς αρρώστιες τού πλανήτη κι όχι μόνο για τήν πανώλη, ότι προέρχονται από ιούς που πέφτουν απ’ τό διάστημα – όπως πέσαμε κι εμείς οι ίδιοι σαν είδος, κατά τήν ίδια θεωρία – η θεωρία τής «αστρικής σκόνης») σήμερα οι περισσότεροι επιστήμονες εξηγούν πάντως με τόν έναν ή τόν άλλον τρόπο ό,τι για τούς ευρωπαίους εκείνους φαινόταν ανεξήγητο, τίς διαφορετικές δηλαδή επιπτώσεις τής πανούκλας και τά διαφορετικά της συμπτώματα (τό περίεργο είναι ότι από εκείνες τίς επιδημίες φαίνεται να γλίτωσε τό ανατολικό ρωμαϊκό κράτος (τό βυζάντιο) και ο κάντορ δεν ασχολείται με τό θέμα ιδιαίτερα («ευρωπαίος» με τή χειρότερη έννοια εδώ), αλλά ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι οι επικοινωνίες ήταν χωρισμένες τότε, και τά καράβια που φτάναν στα λιμάνια τής δυτικής ευρώπης δεν σταματούσαν στα βυζαντινά : όμως και η ελλάδα είχε πανούκλες από πολύ παλιά, και η γνωστότερη είναι ο «λοιμός» τού πελοποννησιακού πολέμου που έκρινε εν πολλοίς και τήν έκβασή του – τό δε βυζάντιο είχε μία τουλάχιστον εξαιρετικά καταστροφική τέτοια επιδημία στα 500 (μ.χ.) – αναφέρω τίς χρονολογίες όπως καταλάβατε έτσι, αντί για τά ακαδημαϊκώς ορθά «6ος αιώνας» ή «14ος αιώνας» που εμένα πάντα μέ μπερδεύουν)

   χωρίς πολλή φαντασία μπορεί κανείς να φανταστεί λοιπόν τόν πανικό μιας ολόκληρης ηπείρου – και δεδομένης τής έλλειψης φαρμάκων να δικαιολογήσει κάπως και τίς μεταφυσικές «λύσεις» και «απαντήσεις» που δίνονταν για τήν πανούκλα που έριχνε ο θεός στον κόσμο για τίς αμαρτίες του : εδώ, στην σημερινή υπερ–ιατρικοποιημένη εποχή που τά ξέρουμε υποτίθεται όλα, και τέτοιες «ερμηνείες» για τήν αντίστοιχη πανούκλα ξεφύτρωσαν τόσο γρήγορα ( : μεταμφιεσμένες σε ιατρικοειδή πλέον ηθικολογία) μπροστά στον σημερινό (αντίστοιχο) πανικό για τό aids : ένα στοιχείο που έκανε εντύπωση στους ανθρώπους τής εποχής (στοιχειώδεις στατιστικές ικανότητες είχαμε εξανάγκης οι άνθρωποι φαίνεται πάντα) ήταν τό ότι η πανούκλα έπληττε πολύ λιγότερο τούς εβραϊκούς πληθυσμούς : αυτό είναι σαφές και αναντίρρητο ιστορικό γεγονός – τό οποίο εξηγείται μέσω τής «πανουργίας τού λόγου» όμως που θα ’λεγε και ο χέγκελ : εξηγείται δηλαδή μέσω τών διακρίσεων ακριβώς και τού αντισημιτισμού απ’ τή μια, και μέσω τής πιο πολιτισμένης κοινωνικής και προσωπικής ζωής τών ίδιων τών εβραίων από τήν άλλη : τά δύο φαινόμενα αλληλοσυμπλέχτηκαν και τούς σώσανε (παροδικά) – για να τούς εξαφανίσουν στη συνέχεια (με τόν φριχτότερο τρόπο, ως μέρος τού ίδιου φαινομένου) :

   oι εβραίοι ήταν πολύ καθαροί : ήταν πολύ καθαροί ως λαός, ακόμα και μέσω θρησκευτικών εντολών : πλενόντουσαν δηλαδή, δεν βρωμούσαν όπως οι υπόλοιποι ευρωπαίοι τού μεσαίωνα και τής αναγέννησης ( : και αργότερα) : είχαν μάλιστα μπανιέρες στα σπίτια τους, κι αυτός ήταν και ο ένας τρόπος με τόν οποίον οδηγούνταν ευκολότερα στα βασανιστήρια τήν πυρά και τήν εξορία όταν άρχισαν οι διωγμοί στην ισπανία στα 1400… (οι πρώτοι μεγάλοι διωγμοί κατά τών εβραίων είχαν γίνει στην αγγλία απ’ τά 1200…) : έχει καταγραφεί ότι οι εισβολές και οι έρευνες στα σπίτια τού πληθυσμού για να βρουν εβραίους αποβλέπανε πρωτίστως στο να βρούνε τίς μπανιέρες : αν τό σπίτι είχε μπάνιο ήταν εβραϊκό, ό,τι και να λέγανε οι κάτοικοί του… Τό άλλο στοιχείο που δούλεψε υπέρ τους μέχρι να δουλέψει εναντίον τους ήτανε ο ίδιος ο αντισημιτισμός και οι διακρίσεις μέσα στις οποίες ήταν αναγκασμένοι να ζήσουν : τό γεγονός δηλαδή ότι δεν τούς επιτράπηκε ποτέ να είναι αγρότες, να έχουν γη ή να δουλεύουν στη γη : βάσει αυτής τής απαγόρευσης αναγκάστηκαν να είναι αποκλειστικά αστικοί πληθυσμοί και να γίνουν ή τεχνίτες ή τοκογλύφοι (να ασχολούνται δηλαδή με τήν αγορά μόνο χρήματος) (αυτό τούς επιτρέπονταν επειδή ο τοκισμός και ο δανεισμός απαγορεύονταν υποτίθεται στους χριστιανούς : ) ήταν επομένως προφυλαγμένοι εκ τών πραγμάτων και από τούς αρουραίους και από τόν άνθρακα που χτύπησε κυρίως και πάνω απ’ όλα ανθρώπους τής υπαίθρου …

   τό να βρεθεί ένας αποδιοπομπαίος τράγος, για να λυθεί κατά κάποιον τρόπο «θεωρητικά» τό μεταφυσικό πρόβλημα που άρχισε να στριμώχνει παπάδες και πιστούς («τί έχουμε κάνει κι ο θεός μάς τιμωρεί έτσι;») έγινε επομένως από μια στιγμή και μετά κεντρική νευραλγική και ουσιώδης ανάγκη (και τού κλήρου και τού πληθυσμού) : οι άνθρωποι πεθαίναν σαν τίς μύγες – από τό 1347 ώς τό 1350 πέθανε περίπου τό ένα τρίτο τού πληθυσμού τής ευρώπης, εξολοθρεύτηκαν δηλαδή κάπου 20 εκατομμύρια άνθρωποι… : (με λίγη φαντασία βρίσκουμε τά αντίστοιχα σήμερα, στον υπερ–πληροφορημένο μας κόσμο : φταίνε οι μαύροι, φταίει η αφρική, φταιν οι ομοφυλόφιλοι, φταίει πάνω απ’ όλα η απελευθέρωση τού έρωτα – πίσω επομένως γυναίκες (και άντρες) στον παλιό (και σίγουρο) πουριτανισμό – : από άποψη μυαλού δεν έχουμε καθόλου πολλές διαφορές από τόν άνθρωπο τού μεσαίωνα και τής αναγέννησης) : Στα 1348 οι παπάδες συλλάβανε λοιπόν επιτέλους τή λύση για τό ότι οι εβραίοι πληττόντουσαν λιγότερο από τήν πανούκλα και βάλανε αμέσως σε εφαρμογή και τήν επιστημονική έρευνα : εβραίος έμπορος συνελήφθη στη γενεύη και αφού υπέστη τά αναμενόμενα βασανιστήρια («βασανίστηκε λιγάκι» κατά τά πρακτικά), τού βγάλανε ξερωγώ τά νύχια, τού ξεριζώσαν τά γένια και τά δόντια, τού στρίψαν τά πόδια και τά χέρια στον τροχό, και ποιος ξέρει τί άλλο τού κάνανε, υπόγραψε εντέλει τό χαρτί που τού δίνανε και που έλεγε ότι : ο ραβίνος Τάδε τόν είχε εφοδιάσει μέ δηλητήριο και τήν παραγγελία να τό ρίξει στα πηγάδια και τίς στέρνες τών χριστιανών στη βενετία που πήγαινε ( : η θεωρία λοιπόν ήτανε ότι, αντί ο θεός να τούς τιμωρεί για τίς αμαρτίες τους, οι εβραίοι δηλητηρίαζαν τά πηγάδια τους.) Ακολούθησαν τά λογικώς επίσης  αναμενόμενα : νέες συλλήψεις, νέα βασανιστήρια νέες ομολογίες – και στη συνέχεια μαζική υστερία : εβραίοι άρχισαν να καίγονται ζωντανοί σ’ όλον τόν ευρωπαϊκό χώρο (με εξαίρεση τήν περιοχή τής αβινιόν όπου οι εβραίοι είχαν – τότε – τήν προστασία τού πάπα (ο πάπας κλήμης ο 6ος ενδιαφερόταν για τήν καββάλα και τήν εβραϊκή γενικότερα φιλοσοφία, και ήταν συλλέκτης εβραϊκών χειρογράφων) : συνοπτικά :

   εβραίοι βασανίζονται στη βέρνη, ομολογούν και εβραίοι καίγονται εκεί ζωντανοί – στέλνονται μηνύματα από τήν ελβετία στους πρόκριτους τού στρασβούργου τού φράϊμπουργκ και τής βασιλείας να κάψουν κι αυτοί τούς εβραίους τους αλλά οι άρχοντες αυτών τών πόλεων διαφωνούν : οι κάτοικοι τής βασιλείας καταλαμβάνουν τό δημαρχείο και αναγκάζουν τίς αρχές να τούς υπογράψουν ότι θα κάψουν τούς εβραίους και θα απαγορέψουν τήν είσοδο στην πόλη σε κάθε εβραίο για τά επόμενα διακόσια χρόνια – οι πρόκριτοι τού στρασβούργου υπερασπίζονται τούς εβραίους και πέφτουν σε δυσμένεια – εβραίοι καίγονται ζωντανοί και αν ξεφύγουν και τούς πιάσουν οι χωριάτες, τούς μαχαιρώνουν – νέο συμβούλιο εκλέγεται στο στρασβούργο που υποκύπτει στις επιθυμίες τού όχλου και εξαπολύεται γενικό πογκρόμ – ο πανικός εξαπλώνεται αρχικά σε όλη τή νότια γαλλία και τήν ισπανία – στη βαρκελώνη σφάζονται είκοσι εβραίοι – σε άλλες έξη ισπανικές πόλεις γίνονται αντισημιτικές ταραχές – οι εβραίοι για να γλιτώσουν κλείνονται στα τείχη τής συνοικίας τους – στη σαβοΐα πετάν τούς εβραίους μες στα πηγάδια που υποτίθεται ότι δηλητηρίασαν – η ζυρίχη εξορίζει τούς εβραίους της (έναν χρόνο περίπου πριν η πανούκλα όντως φτάσει στην πόλη) – η γενεύη ξαναπαίρνει τά ηνία : τέσσερεις μήνες πριν τήν φτάσει η πανούκλα συλλαμβάνει άλλους δυο εβραίους και τούς βασανίζει να ομολογήσουν ότι δηλητηρίασαν πηγάδια και λίγο αργότερα κάνει τό ίδιο σε μια μάνα με τόν γιο της – η στουτγκάρδη και τό άουγκσμπουργκ είναι οι πρώτες γερμανικές πόλεις που παίρνουν τή σκυτάλη στις αντισημιτικές ταραχές : ο δήμαρχος τής τελευταίας που χρωστούσε πολλά σε εβραίους τραπεζίτες, άνοιξε τίς πόρτες στον όχλο και εφεύρε έτσι, πρώτος, αυτόν τόν τρόπο «απόσβεσης τών χρεών» που θα ακολουθούσαν έκτοτε κι άλλοι – σύντομα αρχίζει να εμφανίζεται τό φαινόμενο εβραίοι να αυτοκτονούν για να γλιτώσουν τήν πυρά – πρώτα στο esslingen τής γερμανίας τόν δεκέμβριο τού 1348 οι εβραίοι κλείνονται στη συναγωγή τους και αυτοκτονούν βάζοντας φωτιά στο κτίριο – η πόλη speyer εφευρίσκει νέο τρόπο δολοφονίας : βάζουν τούς εβραίους σε άδεια βαρέλια που πετάνε μετά στον ρήνο – στο στρασβούργο νέες πυρές στήνονται τήν ημέρα τού αγίου βαλεντίνου : «ο όχλος (σύμφωνα με χρονικό τής εποχής) που τούς οδηγεί στο σπίτι που θα γινόταν και ο τάφος τους γιατί εκεί θα τούς καίγανε, σ’ όλη τή διάρκεια τής διαδρομής τούς γδύνει και τούς αρπάζει ό,τι πολύτιμο είχανε κρύψει επάνω τους» (ο κάντορ σημειώνει σωστά ότι χωράει εδώ μια σύγκριση με μεθόδους, αιώνες αργότερα) – με τούς πιο μετριοπαθείς υπολογισμούς : από τούς 1884 εβραίους κάτοικους τής πόλης κάηκαν ζωντανοί οι 900 (οι υπόλοιποι εξορίστηκαν) – οι διωγμοί συνεχίζονται σε 15 τουλάχιστον γερμανικές και ελβετικές πόλεις – τόν ιούλιο τού 1349 στη φραγκφούρτη οι εβραίοι βλέποντας να τούς πλησιάζει ο όχλος βάζουν φωτιά μόνοι στα σπίτια τους και μεγάλο μέρος τής πόλης καίγεται κι αυτό – οι αρχές τής κολωνίας αρνούνται να καταδιώξουν τούς εβραίους : σε απάντηση ο πληθυσμός ξεσπάει σε ομαδικά πογκρόμ στη βόννη και άλλες κοντινές πόλεις – όταν πεθαίνει τόν αύγουστο ο αρχιεπίσκοπος walram που τούς προστάτευε πολλοί εβραίοι αυτοκτονούν : οι υπόλοιποι πέφτουν στα χέρια τού όχλου – στο μάϊντς οι εβραίοι παίρνουν τά όπλα για να αντισταθούν, σκοτώνουν καμιά διακοσαριά από τούς μαινόμενους και στο τέλος βάζουν φωτιά στα ίδια τους τά σπίτια : λένε πως η φωτιά ήταν τόσο δυνατή που έλιωσαν οι καμπάνες τής εκκλησίας

   (ανατολικά τού ρήνου βρέθηκαν δυο ηγεμόνες που προστάτεψαν τούς εβραίους : ο αλβέρτος ο σοφός τής αυστρίας και ο καζιμίρ ο 2ος τής πολωνίας : παρ’ όλα αυτά δεν κατάφεραν ούτε αυτοί να αποτρέψουν εντελώς τίς δολοφονίες και τά πογκρόμ – πάντως όταν ο καζιμίρ προσκάλεσε τούς εβραίους να εγκατασταθούν στην τεράστια αραιοκατοικημένη του χώρα μεγάλος αριθμός εβραίων κινήθηκε προς τήν πολωνία…)

 

   δεν τή λογάριαζα τόσο αχανή τήν ανάρτηση, και πρέπει και να τελειώνει γιατί τή θέλω να ’ναι οκτωβριανή – έστω και τής τελευταίας μέρας τού οκτώβρη (ενώ εγώ κατάληξα να φυλλομετράω τό βιβλίο για να γράψω τίς πληροφορίες μου με κάποια πιστότητα) – ας ξαναγυρίσω λοιπόν για να τελειώνουμε στο μπαρ απ’ όπου ξεκίνησα :

   Πώς μπορείς και λες τέτοιους ρατσισμούς εσύ που είσαι και αριστερός ; είπα (συμφιλιωτικά) τού χτίστη

   Ρατσισμούς ; μού είπε. Όχι και ρατσισμούς. Αυτοί έχουν όλα τά λεφτά, αυτοί δεν τά ’χουνε ;

   Πρόσεχε πώς μιλάς πάντως, τού είπα χαμογελαστά, γιατί εγώ είμαι εβραία.

   Μέ κοίταξε λίγο, αλλάξαμε θέμα, και συνεχίσαμε να πίνουμε – συνεχίστηκαν αν θυμάμαι εκτός απ’ τίς κουβέντες και λίγα τραγούδια ανάμεσα, αν και τώρα ο κυριούλης πιο πολύ σώπαινε : δεν έδωσα και μεγάλη σημασία αλλά μού φάνηκε ότι έπινε συνεχώς. Κάποια στιγμή μού διέκοψε τήν κουβέντα που είχα με τόν μπάρμαν και μού τράβηξε τό μανίκι : έσκυψε και κάτι ψέλλισε : δεν τόν κατάλαβα, σα να μιλούσε από μέσα του

   Δεν σ’ ακούω, τού είπα, πέστο πιο δυνατά (μού φάνηκε ότι κοιμότανε κιόλας, τέτοιο ύφος είχε)

   Στ’ αλήθεια είσ’ εβραία ; μού είπε σκύβοντας λίγο ακόμα πιο πολύ προς τό μέρος μου συνωμοτικά

   Φυσικά, είπα και τού χαμογέλασα

   Ξανααποσύρθηκε στις σκέψεις του, ύστερα από λίγο όμως γύρισε δίπλα και ζήτησε κάτι από τόν χτίστη : έγινε μια συζήτηση σαν μικροπανικός κι απ’ ό,τι κατάλαβα ζητούσε πληροφορίες για τό πώς θα πάει στο σπίτι του – ύστερα από κάποιες συζητήσεις μεταξύ μπάρμαν και χτίστη τόν πήρε ο τελευταίος υποβασταζόμενο και φύγανε «εγώ θα ξανάρθω», είπε ο χτίστης

 

   δεν τούς ξανάδα : καθόμουνα στο καφενείο τήν επομένη σε μια ώρα που συνήθως έχει κόσμο και ήτανε άδειο. Ήμουνα μέσα και διάβαζα, ώσπου άρχισαν σιγά–σιγά να μαζεύονται απέξω. Με τήν άκρη τού ματιού μου τόν είδα που ετοιμαζόταν να μπει, τόν είδα που μέ είδε κι έφυγε

   για λόγους επαγγελματικής διαστροφής ίσως δεν μπορούσα ν’ αποφύγω να μπω για μια στιγμή και στη θέση του : ο άνθρωπος έζησε ένα δράμα. Σκέψου αλήθεια!

  

   τήν άλλη μέρα τό είπα στον σπιτονοικοκύρη μου :

   Είπα εδώ σε έναν πως είμαι εβραία, και από τότε κάνει ότι δεν μέ βλέπει : μέ βλέπει και στρίβει.

   Μέ κοίταξε : έσκυψε προς τό μέρος μου με κάποια ένταση

   Είσαι ; μού είπε

   Είδα στα μάτια του ότι δεν κοιτούσε ισραηλινή, ούτε αυτός, εκείνη τήν ώρα αλλά μια γυναίκα που είχε σχέση με τήν πανούκλα

   Έλα βρε, τού είπα

   Έκανε πίσω στην καρέκλα του και μέ κοίταξε φιλικά χαλαρωμένος.

  

  

 

* ο υπότιτλος πάνω–πάνω «από ένα παλιό χρονικό» είναι υποτίθεται εκτός θέματος και είναι τυπικά ξεκάρφωτος : πρόκειται για κλοπή τού υπότιτλου από τό διήγημα μίχαελ κόλχαας τού κλάϊστ που τό διάβασα στα ελληνικά αυτό από τίς εκδόσεις τής ερατώς : τό θέμα τού ανθρώπου που παίρνει με απελπισία τή δικαιοσύνη στα χέρια του και αυτοδικεί είναι μού φαίνεται εξαιρετικά αιώνιο, είναι όμως και σύγχρονο τίς εποχές που έχουμε ιδιαίτερα τό προνόμιο να ψηφίζουμε με «όσοι ψήφοι διαθέτουμε» : γιατί «ουΐ κι αλίμονό» μας αν τό ξεχάσουμε αυτό τό όσοι ψήφοι

  

 

η επαρχιακή αυτή ελεγεία (μετά δύο γυναικείας κατασκευής ασμάτων, που βγήκαν και τά δύο τήν ίδια χρονιά, εκείνο τό μακρινό 86) μπορεί να μάς χρησιμέψει και σαν κείμενο επετειακό για τόν ένα χρόνο αυτού τού μπλογκ που κλείνει ουσιαστικά αυτόν τόν οκτώβρη (αντιπαθώ τούς αριθμούς, δεν θα βάλω στατιστικές : ανέβασα απλώς στην διπλανή στήλη τήν κίνηση τού χρόνου που πέρασε, από τόν χάρτη, που ανανεώθηκε κι αυτός πλέον με τό κλείσιμο τού χρόνου)
ευχαριστώ για τή δημιουργική συμμετοχή απαξάπασες.
καλό χειμώνα σε όλους.

 

  

 

 

      

βιβλία διακοπών στη φετινή άμμο (κλικ στις φωτογραφίες για περισσότερες πληροφορίες – ως συνήθως σ’ αυτό τό βλογ, τόσο στις αναρτήσεις όσο και στη στήλη δίπλα)
 
  

 

Advertisements

Φεβρουαρίου 12, 2010

russell jacoby, διαλεκτική τής ήττας, παραλογική τής εξουσίας, παραληρηματική τής επιτυχίας

 

   

   ένα από τά βιβλία που διάβασα όσο έλειπα ήταν η διαλεκτική τής ήττας (τί ωραίος τίτλος – )

   προσωπικά (για να πω και τά εισαγωγικά μου) αγάπησα τόν herbert marcuse μάλλον από μικρή, και μέσω αυτού ακριβώς ερωτεύτηκα μετά τούς υπόλοιπους τής κριτικής θεωρίας : αυτό τό πράγμα μέ εμπόδισε – ευτυχώς, όσο κι αν αυτή η καλή τύχη είναι απ’ αυτές που πληρώνονται – να συμβαδίσω ενγένει από ανέκαθεν με κάθε είδους ορθόδοξους ή κομματικούς μαρξιστές – και συνεπώς ήμουν ευγνώμων όλα τά χρόνια που ακολούθησαν τήν άνοδο και πτώση τών νεο-δεξιών φιλοσοφιών και μεταμοντέρνων φληναφλημάτων στους ελάχιστους που τόν θυμούνταν ακόμη και οργάνωναν τή σκέψη και τή δράση τους με βάση τήν ανυποχώρητη ανατρεπτικότητα τής δικής του σκέψης. Ένας λοιπόν από τούς λίγους αυτούς – και ίσως ο μόνος εμφανής για χρόνια – ήταν ο αμερικανός russell jacoby, μαθητής τού marcuse όπως έμαθα αργότερα από τά χρόνια τής καλιφόρνιας, τού οποίου ένα βιβλίο με τόν τίτλο «κοινωνική αμνησία» ήταν τό μόνο που κυκλοφορούσε σε ελληνική μετάφραση κατά τή δεκαετία τού ’80, και τό μόνο επίσης μάλλον που δεν επανεκδόθηκε ποτέ στην ίδια εκείνη σειρά φιλοσοφίας, «επειδή», όπως μού εξήγησε άνθρωπος τού εκδοτικού οίκου «δεν είχε κοινό».

   πρόσφατα λοιπόν, ή απόκτησε κοινό ή κάποιοι είναι τολμηρότεροι – μακριά από τό «αθηναϊκό κέντρο» – κι αυτό δεν είναι καθόλου συμπτωματικό – διότι (προσωπικά) έχω εδώ και καιρό τήν πεποίθηση ότι πάρα πολλά από τά πραγματικά τολμηρά κομμάτια τής κοινωνίας μας βρίσκονται εκεί – οι εκδόσεις νησίδες λοιπόν που ξεκίνησαν από τή σκόπελο και τώρα εδρεύουν στη θεσσαλονίκη βγάζουν εδώ και καιρό βιβλία του…

   (αλλά όσο περισσότερο αγριεύει η κατάσταση, κι όσο περισσότερο η εξέγερση ξαναπλησιάζει σαν λέξη και σαν ενδεχόμενο, τόσο κι ο ίδιος ο marcuse αρχίζει να «ξαναέχει» έτσι κι αλλιώς κοινό, και να ξαναεκδίδεται γενικά – στην αμερική τουλάχιστον
   αν κρίνω όμως και από ένα πολύ προσωπικό και περιορισμένης εμβέλειας στοιχείο, τίς αναζητήσεις στο γκουγκλ δηλαδή που μπαίνουν εδωμέσα, τό κοινό αποκτά μορφή (και στη χώρα μας) πλέον…
   πάντως για τήν ικανοποίηση τών (σημαντικών τουλάχιστον για μένα) ερωτημάτων εκείνων < π.χ. : ερωσ και πολιτισμοσ : τι λεει > πρέπει να κάνω μού φαίνεται μια μέρα χωριστή ανάρτηση…)

       

   για σήμερα λοιπόν θα αντιγράψω μερικές φράσεις, μικρά αποσπάσματα μόνο, από τό βιβλίο αυτό τού jacoby – η διαλεκτική τής ήττας είναι τό πιο πρόσφατο που εκδόσανε οι νησίδες – είχαν προηγηθεί (όχι πολύ καιρό πριν) οι τελευταίοι διανοούμενοι (για τό οποίο μπορεί να πω επίσης κάποτε, αλλά με ευκαιρία άλλα πράγματα) – να σημειώσω μόνο εδώ ότι επειδή τό βιβλίο είναι μεγάλο, και είναι φυσικά αδύνατο να δώσω μια εικόνα τού εύρους τής πολιτικής σκέψης που περιλαμβάνει, εστίασα περισσότερο στα αποσπάσματα τά σχετικά κάπως με τήν Κριτική Θεωρία – και για τό τέλος, έχει νομίζω τή σημασία του και τό επίμετρο που έγραψε ο jacoby τό 2009 ειδικά για τήν ελληνική έκδοση…

  

          

  

1   εισαγωγικά : 

   // σωστά οι ανατρεπτικοί σεβάστηκαν τήν ετυμηγορία τής πραγματικότητας · αλλά τό ότι τήν λάτρεψαν ακρωτηρίασε τόν μαρξισμό, αντικαθιστώντας τή σκέψη με τή μίμηση // αν η νίκη δεν είναι απόδειξη αλήθειας, ούτε η ήττα είναι //

   // επιτυχία και ήττα είναι εκβάσεις που οφείλουμε ν’ αναγνωρίσουμε, τίποτε παραπάνω · είναι βουβές, απαιτούν ερμηνεία και ανάλυση // Η απότιση φόρου τιμής στην επιτυχία είναι απότιση φόρου τιμής στη βία //

   // τό βιβλίο αυτό αμφισβητεί τό ήθος τής επιτυχίας που έχει πνίξει τήν κριτική τάση τού μαρξισμού · επιδιώκει να διασώσει έναν δυτικό μαρξισμό που σπάνια γνώρισε τή νίκη.  Η ιστορία τού δυτικού μαρξισμού δεν αντιλαλεί από επίσημες διακηρύξεις και θριαμβευτικά εμβατήρια · είναι η ιστορία τής δολοφονίας τής Ρόζας Λούξεμπουργκ, τής φυλάκισης τού Αντόνιο Γκράμσι, τής εξορίας τού Καρλ Κορς, τής φυγής τής Σχολής τής Φραγκφούρτης και τής μοίρας αναρίθμητων μαρξιστών που πήγαν κόντρα στο ρεύμα και τό πλήρωσαν // η ήττα δεν καθαγιάζει τόν ηττημένο · δείχνει μόνον ότι η άλλη πλευρά ήταν ισχυρότερη. Η ήττα ενδέχεται να εμπερικλείει μελλοντικές νίκες. Αντιστρόφως, η προσπάθεια ν’ αντιγράψουμε νίκες μακρινές – σε χώρο και σε χρόνο – ενδέχεται μόνο να διαιωνίσει ένα παρελθόν ηττών //

   // Οι αυστηρές φυσικές επιστήμες, που έχουν εξυψωθεί σε μοναδικό μοντέλο γνώσης, λογοκρίνουν τήν κριτική σκέψη //

   // Η μελέτη μου είναι αντι–εγκυκλοπαιδική · //

   // δεν διστάζω να είμαι ολιγόλογος //

   // η καταναγκαστική αντικειμενικότητα τού ορθόδοξου μαρξισμού είναι πιο πολύ καταναγκαστική παρά αντικειμενικότητα · αποφεύγει τό υποκειμενικό σαν να ήταν η απειλή που ενδεχομένως είναι. //

  

2   κυρίως θέματα :

   // Οι πολιτικοί διανοούμενοι που διαρκώς κυνηγούν επιτυχημένες επαναστάσεις προδίδουν τό ήθος τους : κυνηγούν τήν επιτυχία // Η επιτυχία περιφέρεται προς πώληση ώσπου φθείρεται, και μετά ξαναπεριφέρεται προς πώληση με νέα μορφή // Η αποτυχία δεν αποδεικνύει τίποτε, εκτός από τό ποιος είναι ο ηττημένος / αυτό συχνά τό ξεχνούμε. Σε κανέναν δεν αρέσουν οι ηττημένοι. Η ιστορία τής επανάστασης παρουσιάζεται συνήθως  σαν μια σειρά από νίκες, που τήν διαστίζουν ορισμένες αναποδιές και ήττες. Σπάνια συναντούμε εντιμότητα σαν τού Μαρξ, που έγραψε μετά τίς επαναστάσεις τού 1848 : «Με εξαίρεση λίγα μικρά κεφάλαια, όλα τά σημαντικά μέρη τών χρονικών τής επανάστασης από τό 1848 έως τό 1849 έχουν τίτλο : Ήττα τής επανάστασης!» //

   // Για κείνους που φαντάζονται ότι η διαλεκτική συνίσταται στο ν’ αντιπαρατάσσουμε μαθηματικά αντίθετα, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Από τή μια υπάρχει κυριαρχία, από τήν άλλη αντίσταση. Ο Μονοδιάστατος άνθρωπος τού Μαρκούζε χλευάστηκε κανονικά ως αντι–διαλεκτικό βιβλίο. Ο Μαρκούζε ξέχασε ότι η κοινωνία είχε δύο διαστάσεις  // αυτή είναι η επίσημη μαρξιστική ερμηνεία τών πάντων ή η δύναμη τής θετικής σκέψης για μαρξιστές. Κάθε υποδήλωση τής νίκης τού κράτους ή τής αστικής κουλτούρας αντικρούεται με τόν τονισμό τής νίκης τών εργατικών τάξεων και τής κουλτούρας τους. Κάθε αρνητική δήλωση έχει ως απάντηση μία θετική. Αποτέλεσμα μηδέν. //

   // Οι ανορθόδοξοι μαρξιστές διέσωσαν τήν ουσία τού Μαρξ : ο σοσιαλισμός υποσχόταν κάτι παραπάνω από αύξηση τών μισθών ή επέκταση τών πόλεων // · ο Μαρξ, νεαρός και ώριμος, καταδίκασε τόν «κομουνισμό τής στρατώνας». Απελευθέρωση είναι κάτι περισσότερο από τό να εκλέγεις τ’ αφεντικά, αλλάζοντας έτσι τήν υποταγή με τήν υποταγή στον εαυτό σου. // Ο Μόρρις προειδοποιούσε επανειλημμένα να μη συγχέουμε «τά μηχανήματα τού σοσιαλισμού» με τόν σοσιαλισμό · // ο σοσιαλισμός δεν είναι ωφελιμισμός · είναι ελεύθερος χρόνος // Πρέπει να διασώσουμε αυτό που ο Μπλοχ ονόμασε τό «θερμό ρεύμα» τού μαρξισμού, γιατί αλλιώς θα τό πνίξει τό «ψυχρό ρεύμα» τού τεχνοκρατικού μαρξισμού. Ο Μπρετόν, όπως ο Μπλοχ, αρνήθηκε να κόψει τούς δεσμούς του με τή λογική // αρνήθηκε τό δίλημμα τής ορθοδοξίας : εκβιομηχάνιση ή φαντασία // « : όλοι μας επιδιώκουμε να περάσει η εξουσία από τά χέρια τής αστικής τάξης στα χέρια τού προλεταριάτου. Αλλά, στο μεταξύ, είναι απαραίτητο να συνεχιστούν τά πειράματα τής εσωτερικής ζωής» // Ιδού τί καταλογίστηκε στη Σχολή τής Φραγκφούρτης : «Στη θέση τής επαναστατικής επιστήμης εισέρχεται ο αστικός πολιτισμικός πεσιμισμός». Ο Αντόρνο και ο Χορκχάιμερ κατηγορήθηκαν για «πνευματοκρατία» και ο Μαρκούζε για «μικροαστικό αναρχισμό», έγκλημα που επεκτείνεται και «σ’ όλους όσοι τόν έχουν πάρει στα σοβαρά». Ο Βίλχελμ Ράιχ και οι υποστηρικτές του δεν γλίτωσαν τά πυρά : «Αφετηρία σας είναι η κατανάλωση, δική μας αφετηρία είναι η παραγωγή : άρα δεν είστε μαρξιστές». Οι σουρεαλιστές επικρίθηκαν επειδή παρεμπόδιζαν τήν καπιταλιστική ανάπτυξη // Ενάντια στις βρόμικες λέξεις – ρομαντισμός, υποκειμενισμός, αισθητισμός, ουτοπισμός – η ορθοδοξία επικαλείται τίς καθαρές : επιστήμη, αντικειμενικότητα, αυστηρότητα, δομή.  Εδώ γίνονται εμφανή τά τελικά, σχεδόν ψυχολογικά, περιγράμματα τού ορθόδοξου μαρξισμού. Ο χαρακτηρισμός τού θετικισμού από τόν Αντόρνο – «ο πουριτανισμός τής γνώσης» – ισχύει για τόν ορθόδοξο μαρξισμό. Η επιδίωξη είναι αυστηρός αυτο–έλεγχος και αυτο–πειθαρχία. Ο ασκητισμός τού ορθόδοξου μαρξισμού περιφρονεί τήν ανεξέλεγκτη διαίσθηση σαν να ήταν η απειλή που όντως είναι. //

   // Ο ασκητισμός είναι τό εννοιολογικό κέντρο βάρους τού ορθόδοξου μαρξισμού. Πάμπολλες έννοιες χρησιμοποιούνται για ν’ απαξιώσουν τίς έκλυτες σκέψεις και τούς έκλυτους στοχαστές. Τό αντικείμενο πρέπει να γίνει αντικείμενο · εξ ού και τό μίσος για τό υποκειμενικό. Τό ότι οι διαφωνούντες έχουν κατά κανόνα χλευαστεί ως νηπιακοί υπονοεί τόν ψυχοσεξουαλικό πυρήνα : απειλείται η εξουσία // Τό τουφέκι τής επιστήμης στρέφεται προς όπου η σκέψη σκέφτεται παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται. Ένας άλλος κριτικός βρυχάται ότι // θα βασανιζόμαστε «άλλα σαράντα χρόνια από τήν παραλυμένη δεξιοτεχνία» τής Σχολής τής Φραγκφούρτης. Η απειλή τής παραλυμένης δεξιοτεχνίας αντιμετωπίζεται με προληπτικές συλλήψεις και πενταετή πλάνα. «Τό πρώτο τους μέλημα», έγραψε ο Χορκχάιμερ για τούς ορθόδοξους μαρξιστές, «όταν σκέφτονται για τήν ελευθερία, είναι τό νέο ποινικό σύστημα, όχι η κατάργησή του». //

   // Με τήν επιρροή, τήν παραγωγικότητα και τήν πρωτοτυπία της, η Σχολή τής Φραγκφούρτης, που περιλάμβανε τόν Μαξ Χορκχάιμερ, τόν Τέοντορ Αντόρνο  και τόν Χέρμπερτ Μαρκούζε, ανήκει στις πρώτες γραμμές τού δυτικού μαρξισμού // δεν μπορούμε να δώσουμε μια περίληψη τών δοκιμίων αυτών, εξαιτίας τής λακωνικότητας και τής συμπυκνωμένης έντασής τους · επιπλέον, υποδεικνύουν τήν ύπαρξη «δύο» Χορκχάιμερ. Ο ένας διεύθυνε τό Ινστιτούτο Κοινωνικής Έρευνας, έγραφε προλόγους και ευρέα  προγραμματικά δοκίμια για τήν κριτική θεωρία · // ο άλλος, έβγαζε κατά περιόδους τή γραβάτα και χρησιμοπούσε τήν «άμεση γλώσσα τού ελευθεριακού κομουνισμού». Τό Τέλος τού Λόγου έκλεινε με τά περίφημα λόγια τής Ρόζας Λούξεμπουργκ : «Η πρόοδος τού Λόγου που οδηγεί στην αυτοκαταστροφή του έχει φτάσει σ’ ένα τέλος · δεν έχει μείνει τίποτε εκτός από βαρβαρότητα ή ελευθερία». //

   // Ο Χορκχάιμερ αντιμετώπισε τό κόμμα σαν απονεκρωτική γραφειοκρατική δομή · οι πλατιές οργανώσεις τής εργατικής τάξης απομιμούνταν τά κράτη τά οποία αντιμάχονταν // «Είναι δυνατόν να υπάρξουν όχι μόνον ελευθερία», εξήγησε ο Χορκχάιμερ, «αλλά και μελλοντικές μορφές καταπίεσης». Επιπλέον, «οι κοινωνιολογικές και ψυχολογικές έννοιες είναι πάρα πολύ επιφανειακές για να εκφράσουν αυτό που έχει συμβεί στους επαναστάτες κατά τίς λίγες περασμένες δεκαετίες : η θέλησή τους για ελευθερία έχει καταστραφεί» // Επί δεκαετίες η σχολή τής φραγκφούρτης μιλούσε σε λίγους · εντούτοις, εάν η γλώσσα και οι έννοιές της δεν είχαν πολιτικό αντίκτυπο, αυτό δεν οφειλόταν σε προσωπικές αδυναμίες τών μελών της. Η κατάσταση τών άστεγων γερμανο–εβραίων εξορίστων δεν ενθάρρυνε τήν τόλμη. Όταν οι συνθήκες άλλαξαν στα τέλη τής δεκαετίας τού 1950, η γλώσσα τής θεωρίας άλλαξε κι αυτή, πιο εμφατικά στον Μαρκούζε. //

   // Για τούς ορθόδοξους μαρξιστές, η Σχολή τής Φραγκφούρτης παρέμεινε σκάνδαλο · // Αργά στη μακρά του καριέρα ο Λούκατς κατάγγειλε τόν Αντόρνο και άλλους μαρξιστές διανοούμενους για τόν πεσιμισμό τους και τήν απόστασή τους από τίς επαναστατικές οργανώσεις. Τούς κατηγόρησε ότι προτίμησαν να παραμείνουν στο «Grand Hotel Άβυσσος», ένα ωραίο ξενοδοχείο στο οποίο μπορούσες ν’ ατενίζεις τό κενό με ανέσεις πρώτης κατηγορίας  [ η μεταφορά πρωτοχρησιμοποιήθηκε στο βιβλίο τού Λούκατς The Destruction of Reason, που όπως είπε ο Αντόρνο απέδειξε τήν καταστροφή τού Λόγου {τού λογικού} τού ίδιου τού Λούκατς ]. Αυτή του η περιγραφή θεωρήθηκε μάλλον επιτυχής. Υπαινισσόταν ότι μαρξιστές διανοούμενοι χωρίς ένα κόμμα τού προλεταριάτου δεν είχαν σφρίγος και στράτευση. // οι κίνδυνοι ήταν όχι μόνο να πέσεις στην πρώτη γραμμή αλλά και να εκκαθαριστείς στα πίσω δώματα. Ενώ ο Λούκατς επιβίωσε στη Μόσχα τών δεκαετιών τού 1930 και τού 1940, άλλοι ήταν λιγότερο τυχεροί. Ακόμη και ο Μπέλα Κουν, ο σκληρός αντίπαλος τού Λούκατς στο ουγγρικό κόμμα, συνελήφθη  τό 1938. Να καταγγέλλεις τούς πρόσφυγες στο Ξενοδοχείο Άβυσσος χωρίς ν’ αναγνωρίζεις ότι τά ξενοδοχεία στην οδό τού μαρξισμού ήταν όχι μόνο πολύ μακριά αλλά και συχνά παγίδες, είναι να παραπλανείς τόν ταξιδιώτη. Οποιοσδήποτε Οδηγός που είναι κάτι περισσότερο από δημοσιοσχεσίτικο κόλπο πρέπει να εξετάζει διεξοδικά και ν’ αξιολογεί όλα τά διαθέσιμα καταλύματα. / Αν τό Ξενοδοχείο Άβυσσος μπορεί να είναι σύμβολο τού δυτικού μαρξισμού κατά τίς δεκαετίες τού 1930 και τού 1940, τό Ξενοδοχείο Λουξ μπορεί να είναι σύμβολο τού σοβιετικού μαρξισμού. Σε αντίθεση προς τό Ξενοδοχείο Άβυσσος, τό Λουξ ήταν όχι μεταφορά αλλά υπαρκτό ξενοδοχείο, που φιλοξενούσε τούς ξένους κομουνιστές οι οποίοι διέμεναν στη Μόσχα. Ένας λεπτομερής οδηγός πιθανόν θ’ ανέφερε ότι τό Λουξ παρείχε και μια ιδιαίτερη υπηρεσία : οι επισκέπτες συχνά απαλλάσσονταν από τόν κόπο να φύγουν. Πολλοί ξένοι κομουνιστές συνελήφθησαν στα δωμάτιά τους στο Λουξ. / Ο Οδηγός μπορεί πιθανόν να περιλαμβάνει και λεπτομέρειες για τά καταλύματα. Ο Χάιντς Νόυμαν, // αξιόπιστος υπηρέτης τής Κομιντέρν, διέμενε στο Λουξ μέχρι τή σύλληψή του τό 1937. Η γυναίκα του θυμάται ότι, αφού τελείωσε η έρευνα τού δωματίου τους, ο Νόυμαν τής είπε : «Μην κλαις». Έπειτα ο αρχηγός τής μυστικής αστυνομίας (τής Γκε Πε Ου) διέταξε : «Αρκετά. Πάμε τώρα». «Στην πόρτα», θυμήθηκε η γυναίκα, «ο Χάιντς στάθηκε, γύρισε πίσω, μ’ αγκάλιασε πάλι και μέ φίλησε. «Κλάψε», μού είπε. «Έχεις να κλάψεις για πολλά»». Ο Νόυμαν δεν επέστρεψε ποτέ. Η γυναίκα του, μαζί με άλλους γερμανούς κομουνιστές, σε μια από τίς πιο άτιμες δοσοληψίες τής ιστορίας, παραδόθηκε από τούς Ρώσους στους ναζί όταν υπογράφηκε τό σοβιετικο–ναζιστικό σύμφωνο. //

   // Η ιστορία στέγαζε μια ελπίδα να ξεφύγουμε από τήν αιώνια επανάληψη τής φύσης και ακόμη, στις πιο ουτοπικές διατυπώσεις της, ν’ απελευθερώσουμε τή φύση. «Πρέπει και τά πλάσματα να γίνουν ελεύθερα», είπε ο Μαρξ παραθέτοντας τόν Τόμας Μύντσερ. //

   // Η ταύτιση τής ταξικής συνείδησης με τήν επιτυχία, και τής απουσίας της με τήν ήττα, δεν έχει χάσει τό θέλγητρό της · // Τό τουφέκι και τά βασανιστήρια είναι δοκιμασμένα μέσα για τήν πειθάρχηση μιας ανυπότακτης κοινωνικής τάξης : αυτό δεν θα πρέπει να τό ξεχνούμε. // Παρ’ όλ’ αυτά, η εξουσία τής κοινωνίας βρίσκεται πέρα από τή φονική βία · διαμένει μες στις κοινωνικές και ανθρώπινες σχέσεις. //

   // σ’ ένα ορισμένο σημείο, η απουσία πολιτικής και ταξικής συνείδησης μάς αναγκάζει να ξανασκεφτούμε τίς οικονομικές και εξω–οικονομικές πηγές της. Η ταξική έλλειψη συνείδησης δεν μπορεί να εξηγηθεί απλώς με τήν ψευδή συνείδηση ή τόν υψηλότερο μισθό. Η διαλεκτική μέθοδος είναι να τά κρατούμε όλα μπροστά στα μάτια μας. Μια μονόφθαλμη θεωρία τής ταξικής έλλειψης συνείδησης είναι ακόμη μισότυφλη. //

 

3   επίμετρο : 

   Η διαλεκτική τής ήττας γράφτηκε στα τέλη τής δεκαετίας τού 1970, // 

   // επιδίωξα ν’ αμφισβητήσω τό ήθος που δέχεται τά γεγονότα τής ιστορίας ως ετυμηγορίες τής ιστορίας. //

   // Επαναστάτες, καπιταλιστές και πολίτες τιμούν τήν επιτυχία. Τό «Loser!» που σού πετάνε στον δρόμο είναι μεγάλη προσβολή. Ο Λένιν φάνταζε θεόρατος στους μαρξιστές επειδή πέτυχε. // Η Λούξεμπουργκ λησμονήθηκε, επειδή απέτυχε // επί πλέον, η Λούξεμπουργκ δολοφονήθηκε. //

   // Οι τυχεροί έγιναν πρόσφυγες. Οι άτυχοι, όπως ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, δεν τά κατάφεραν. Η επαγγελματική επιτυχία σ’ ένα μεταγενέστερο στάδιο τής ζωής λίγων στοχαστών, όπως ο Τέοντορ Αντόρνο, δεν θα πρέπει να κρύψει τό γεγονός ότι πολλοί μετά βίας επιβίωσαν. Ο μαρξιστής θεωρητικός Καρλ Κορς έζησε απαρατήρητος στις Η.Π.Α., όπου κατά καιρούς δίδασκε. Ο αριστερός ψυχαναλυτής Βίλχελμ Ράιχ  πέθανε σε μια αμερικάνικη φυλακή. Ο μυθιστοριογράφος Βίκτορ Σερζ πέθανε σχεδόν άπορος στην πόλη τού Μεξικού και η αστυνομία τόν θεώρησε αρχικά απατεώνα. //

   // «Η δράση για τή δράση, η δράση ως αυτοσκοπός, δεν είναι καθόλου ανώτερη από τή σκέψη για τή σκέψη, τή σκέψη ως αυτοσκοπό», έγραψε ο Μαξ Χορκχάιμερ, «και είναι πιθανόν κατώτερη απ’ αυτήν». //

   // «Η φιλοσοφία, που κάποτε φάνηκε ξεπερασμένη, εξακολουθεί να ζει επειδή χάθηκε η στιγμή για τήν πραγματοποίησή της», έγραψε ο Αντόρνο. Στο μέτρο που «απέτυχε η προσπάθεια ν’ αλλάξουμε τόν κόσμο», η επίκληση στην πρακτική είναι «τό πρόσχημα που χρησιμοποιούν οι κυβερνώντες για να πνίξουν» τήν κριτική σκέψη. Στις προτάσεις αυτές ο Αντόρνο χαρτογραφεί τό έδαφος που κατέχει ο δυτικός μαρξισμός, ο φιλοσοφικός μαρξισμός τήν εποχή τής κακής κομουνιστικής πρακτικής. //

   // Με τό παλιό μαρξιστικό ιδίωμα, οι αντικειμενικές συνθήκες για έναν κοινωνικό μετασχηματισμό μπορεί να υπάρχουν, αλλά οι υποκειμενικές όχι. Μια πλήρης οικονομική κατάρρευση τώρα θ’ αποδείκνυε σωστό τόν Μαρξ και θα έφερνε τό τέλος τών μαρξιστών · θα οδηγούσε στη βαρβαρότητα, όχι στον σοσιαλισμό. Η μεγάλη κραυγή τών αντι–φασιστών στον ισπανικό Εμφύλιο – «No pasarán!» – θα ταρακουνούσε πιθανόν τούς μαρξιστές καθηγητές, αλλά μπορεί πιο ταιριαστά να ήταν τά λόγια τού Σάμιουελ Μπέκετ, αυτά που παρέθεσε ο Χέρμπερτ Μαρκούζε στον Μονοδιάστατο άνθρωπο : «Μην περιμένεις να σέ κυνηγήσουν για να κρυφτείς».
        Όμως ο κριτικός δρόμος παραμένει ανοιχτός. Οργανώσεις εναντίωσης – συχνά ρευστές και παροδικές – και άτομα που εναντιώνονται υπάρχουν παντού. Η κατάσταση δεν είναι μόνο απελπιστική · είναι και αντικειμενικά ασαφής. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτική κατάσταση μπορεί ν’ αλλάξει  από στιγμή σε στιγμή. Τό 1959 κανείς δεν προέβλεψε τήν έκρηξη τής δεκαετίας τού 1960. Τό 1988 κανένας δεν προείδε τό τέλος τής Σοβιετικής Ένωσης. Παραμένει ως σύνθημα τό αδιαλλαξία πριν τήν πραγμοποίηση. Στην εισαγωγή στο βιβλίο μου παρέθεσα τά λόγια τού πεσιμιστικά οπτιμιστή Βίκτορ Σερζ στην τέταρτη χώρα στην οποία βρέθηκε εξόριστος : «Και έχουμε μάθει πώς να νικάμε, αυτό δεν πρέπει να τό ξεχάσουμε ποτέ». Αμήν.

Russell Jacoby
May 2009, Los Angeles
rjacoby@ucla.edu

 

        έτσι, με τή λέξη «Αμήν» κλείνει ο αμερικανός συγραφέας τό κείμενο που έστειλε για τίς γυναίκες και τούς άντρες που θα τόν διαβάσουν ελληνικά, στην μετάφραση τού Βασίλη Τομανά από τίς εκδόσεις Νησίδες. 

 

            

 

        πάντως όλος ο κατάλογος τών νησίδων χρειάζεται ένα κοίταγμα τουλάχιστον : τά βιβλία τους ειδικά στον τομέα τού δοκίμιου και τής μελέτης εμένα τουλάχιστον μέ προκαλούνε : προσωπικά θεώρησα εξαιρετική από τήν πρώτη στιγμή που τήν είδα τήν επιλογή τής (πολύτιμης) μάργκαρετ μηντ («αρσενικό και θηλυκό») για τήν οποία θα μ’ άρεσε να κάνω κι εγώ καμιά φορά ειδική ανάρτηση, αλλά ούτε εγώ μού φαίνεται είμαι έτοιμη ακόμα ούτε και τό βιβλίο μάλλον – τό καλό πράγμα αργεί να γίνει – όμως υπάρχουν ήδη : μάμφορντ, φερρό, κροπότκιν, ντεμπόρ, λέμαν (γι’ αυτόν κοιτάξτε και τήν ανάρτηση μετά βίδεου τής κατερίνας) και άλλοι, συμπεριλαμβανόμενου και τού ζωγράφου τής ρώσικης πρωτοπορίας κάζιμιρ μαλέβιτς καθώς και ενός ζωγράφου που πολύ αγαπώ (αν έχετε δει όσοι ψάχνετε στα widgets μου έχω ανεβάσει κι ένα βίντεο για τό τελευταίο σπίτι που έζησε) τού μαρκ ρόθκο δηλαδή – με σκέψεις του για τήν τέχνη  – [τόν μήνα που διανύουμε (στις 25 φεβρουαρίου τού 1970 αυτοκτόνησε σε ηλικία 66 χρονών) έχουμε και τήν επέτειο τού θανάτου του]

        τόν μαρκούζε στην αμερική ανέλαβε – εδώ και λίγα χρόνια – να ξαναβγάλει ο (άλλος μαθητής του) douglas kellner με πολύ προσεγμένο τρόπο

        νά κι ένας κατάλογος με τά έργα τού jacoby στα βιβλιοπωλεία (περιέχει και αρκετές αμερικάνικες εκδόσεις) : εδώ  εδώ)

 

       

 

        για τό τέλος, είχα τήν ιδέα να θυμηθούμε μετά μουσικής μιαν άλλη μαθήτρια τού herbert marcuse, τήν φοιτήτριά του (τότε) άντζελα νταίηβις, από ένα βίντεο με τό τραγούδι που έγραψαν γι’ αυτήν οι john και yoko όταν στη διάρκεια τών φοιτητικών κινημάτων τού ’60 στην αμερική τήν κλείσανε φυλακή
        [επιφυλάσσομαι για ένα πολύ διαφωτιστικότερο  βίντεο σχετικά με τήν ιστορία αυτή τού μαρκούζε στην καλιφόρνια, τήν επίδρασή του στο κίνημα τής εξέγερσης, τή σχέση τών φοιτητών μαζί του, και τούς διωγμούς που υπέστη – έχω βάλει σύνδεσμό του στό τεχνών, αλλά λέω να τό ανεβάσω και σε ανάρτηση για να βρίσκεται ευκολότερα – σκέφτομαι μόνο ότι θα πρέπει να συνεισφέρω και σε υπότιτλους γιατί τά αγγλικά του είναι με δανέζικη προφορά… τό θέμα είναι κι εγώ πώς θα τά καταλάβω όλα – και πώς θα τά ανεβάσω… ]
 

        (δυστυχώς τό βίντεο που λογάριαζα ν’ ανεβάσω, και που έχει σκηνές από τήν ιστορία και τή δράση τής άντζελας νταίηβις καθώς ακούγεται τό τραγούδι τού λένον, δεν μού επέτρεπε τό embed code κι έτσι ανέβασα κι ένα δεύτερο για πληρέστερη ενημέρωση…)

 

         

 

 

 

 

 

 

 copyright © 2010 hari stathatou for her text

 

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: