σημειωματαριο κηπων

11 Ιουλίου 2011

καβάφης, 4 (+ ρεμπώ + σολωμός): τό σπίτι τό μισό πρέπει να γκρεμισθεί (: σημειώσεις και καταστροφές)

  τά προηγούμενα για τόν καβάφη : εδώ εδώ και εδώ

 

 
.
.

Δυνάμωσις 

.

Όποιος τό πνεύμα του ποθεί να δυναμώσει
να βγει απ’ τό σέβας κι από τήν υποταγή.
Από τούς νόμους μερικούς θα τούς φυλάξει,
αλλά τό περισσότερο θα παραβαίνει
και νόμους κ’ έθιμα κι απ’ τήν παραδεγμένη
και τήν ανεπαρκούσα ευθύτητα θα βγει.
Από τές ηδονές πολλά θα διδαχθεί.
Τήν καταστρεπτική δεν θα φοβάται πράξι·
τό σπίτι τό μισό πρέπει να γκρεμισθεί.
Έτσι θ’ αναπτυχθεί ενάρετα στην γνώσι.

(από τά κρυμμένα ποιήματα 1877; – 1923) (καλύπτουν δηλαδή μια περίοδο τού καβάφη από τά 14 ώς τά 60 του χρόνια)

.

 

   σ’ αυτό δίπλα τό ποίημα βρέθηκε η σημείωση :

.

ΟΧΙ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΙ.
ΑΛΛΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΕΝΕΙ
ΕΔΩ.

.

   ο καβάφης έβαλε μια τέτοια επισήμανση δίπλα (τήν κόλλησε με συνδετήρα από πάνω δηλαδή) σε 11 συνολικά ποιήματα

   γραμμένη κάποτε και στ’ αγγλικά, ως :

.

not for publication but may remain here

.

   είναι βέβαια μεγάλη συζήτηση τό γιατί δεν τά θεώρησε κατάλληλα για έκδοση : τά ποιήματα αυτά δεν ανήκουν στα «πρωτόλειά» του, και μερικά είναι εξαιρετικά – αλλά φαίνεται ότι δεν μπορούσε να τά εντάξει στον γενικό του σχεδιασμό (εδώ έχει γίνει μια πολύ πρωτότυπη δουλειά από έναν έλληνα καβαφιστή – για τήν οποία θα γράψω άλλη φορά – αν μέ αφήσει – γιατί τό έργο είναι ανέκδοτο) 

   όμως κάτι άλλο εμένα μ’ ενδιαφέρει τώρα εδώ : δυο πράγματα μάλλον (ως πρόχειρες παρατηρήσεις) :

   (1) : τό ένα είναι η σχέση τού περιεχομένου τού ποιήματος με τήν αναρχία και τήν ιδέα τής καταστροφής :

   ο ρεμπώ έχει ήδη γράψει για τήν έλλειψη κάθε είδους σεβασμού ή αποδοχής προς τούς  «προκατόχους» – πάλι σε συνδυασμό με τή λέξη σπίτι (στο γράμμα προς τόν δάσκαλό του demeny) :

.

εξάλλου οι νεοεισερχόμενοι έχουν κάθε δικαίωμα να καταριώνται τούς προκατόχους : είναι κανείς στο σπίτι του και έχει καιρό

 rimbaud 1871 (17 χρονών)

.

  

.

   δεν είμαι προσωπικά οπαδός τής παλιάς «κλασικής» άποψης ότι η αναρχία είναι πάνω απ’ όλα καταστροφή : για μένα τό πρωτεύον στοιχείο τής αναρχικής συνείδησης είναι ο έρωτας (έρωτας και για τόν έρωτα και για τήν ελεύθερη ελευθερία (κατά τή διατύπωση επίσης τού ρεμπώ)). Όμως νομίζω ότι υπάρχει μια όψη τής καταστροφής (κάθε καθιερωμένου και ιερού) που διατρέχει τόν ίδιο τόν πολιτισμό, όχι μόνο σε κάθε φάση τών μεγάλων ταραχών και αλλαγών στον πλανήτη μας (αυτό είναι λίγο–πολύ γνωστό), αλλά και σε κάθε βήμα τής (μεγάλης) τέχνης : όταν ο ρεμπώ λοιπόν διεκδικεί τό δικαίωμα να καταριέται όλους τούς προκατόχους του (είναι 17 χρονών, και προηγείται ασφαλώς) δεν βρίσκεται καθόλου μακριά από τόν καβάφη με τό (σίγουρα ειρωνικότερο, καθότι μετριοπαθέστερο) τό σπίτι τό μισό πρέπει να γκρεμιστεί : αν έχει καμιά σημασία να ασχοληθούμε τελικά με τίς ηλικίες : ο ρεμπώ είναι πολύ νεότερος από τόν καβάφη γενικά όταν γράφει (ο καβάφης γεννήθηκε τό 1863 και ο ρεμπώ τό 1854, έχουν δηλαδή 9 χρόνια διαφορά – και υπάρχει και η επιπλέον διαφορά που οφείλεται στο ότι ο ρεμπώ έγραψε και τέλειωσε τό έργο του ώς τά 19, και ο καβάφης άρχισε τό καθεαυτό του έργο μετά τά 30) 

   όμως η ιδέα και τών δύο ότι ουσιαστικά γκρεμίζουν τά πάντα για να φτιάξουν τό έργο τους, κατά τή γνώμη μου δεν αφορά μόνο τήν τέχνη – η ιδέα ότι τό σύμπαν ολόκληρο ως παρελθόν αξίζει μια απόρριψη ή μια κατάρα ή πρέπει να γκρεμιστεί, απεικονίζει θαυμάσια τήν ίδια τή στιγμή όπου ο «πολιτισμός» μας ενοποιείται, και η αναστολή τής βαρβαρότητας κρέμεται εξίσου από τίς χειρόγραφες (ή τυπωμένες) σελίδες κάποιων μελών αυτής τής κοινωνίας – τά οποία ο πολιτισμός αυτός (αφού τούς κάνει πρώτα τή ζωή πατίνι) θα περιλάβει αργότερα χωρίς ενοχές και στα «ιερά» και «καθιερωμένα» του – : ίσως γιατί αυτό που ονομάζουμε πολιτισμό μας έχει τίς ίδιες αντοχές, τίς ίδιες αντιφάσεις, και τήν ίδια σατανική ευελιξία να ξεπερνά τίς αντιφάσεις του, με ό,τι στην φιλοσοφία θα ονομαζόταν κάποια στιγμή κεφαλαιοκρατία : σίγουρα κάποια απ’ αυτά τά κεφάλαια μπορούν να λειτουργούν (ακόμα και καταχωνιασμένα στις αποθήκες) ακόμα πάντως ως πυριτιδαποθήκες…

.

.

   (2) marginalia : τό δεύτερο που θέλω να επισημάνω είναι ένα παράλληλο γεγονός που πολύ μ’ αρέσει να τό σκέφτομαι – παράλληλο δηλαδή σχετικά με τίς σημειώσεις στο περιθώριο και με τίς επίσης ασεβείς συνήθειες ενός άλλου έλληνα ποιητή :

   γιατί και ο σολωμός όπως ξέρουμε συνήθιζε να γράφει στο περιθώριο τών δοκιμών του (τά περισσότερα από τά ποιήματα (και τά πεζά του) που έχουμε αποτελούν ως γνωστόν «ημιτελείς» δοκιμές) διάφορα, άκρως διασκεδαστικά κιόλας μερικές φορές (αν θελήσουμε να αγνοήσουμε τήν καλλιτεχνική απόγνωση που ασφαλώς τά συνόδευε) όπως, ας πούμε :

.

σκατά

.

   : αν προσέξετε τήν φωτογραφική αναπαραγωγή τού χειρόγραφου που βρίσκεται παρακάτω (είναι από τή Γινέκα τής Ζάκιθος, ή «Γυναίκα τής Ζάκυθος» όπως συνηθίσαμε να τό μεταγράφουμε – έτσι όπως μεταγράφουμε κατά (κακόν) κανόνα και όλο τό σολωμικό έργο – πράγμα τό οποίο δείχνει και ασέβεια και περιφρόνηση (προς τόν καλλιτέχνη) από τή μια, και απ’ τήν άλλη βαθειά επίσης γλωσσική ανασφάλεια… – μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για ένα έργο κρίσιμο και εξόχως σημαντικό για ολόκληρη τήν ευρωπαϊκή μας πεζογραφική ενδοχώρα) : επάνω αριστερά λοιπόν, δίπλα στο κείμενο ξεχωρίζει νομίζω ευκρινώς η λέξη σκατά : (λέξη που ο σολωμός τήν χρησιμοποίησε κάμποσες φορές για να περιγράψει κομμάτια τής δουλειάς του (μαζί με άλλες σημειώσεις (πολλές φορές και στα ιταλικά) που βρίσκουμε στα αυτόγραφα έργα του))

.

.

 

   δυστυχώς δεν μπορώ αυτόν τόν καιρό να σκανάρω η ίδια από αυτόν τόν τόμο – που τόν απόκτησα πάμφθηνα πριν κάμποσα χρόνια βγάζοντάς τον απ’ τή σκόνη τής αποθήκης κάποιου βιβλιοπωλείου στη σόλωνος : (ήταν τόσο ανέλπιστα μεγάλη και η τύχη και η χαρά μου, που πήρα τότε τούς δυο τεράστιους δερματόδετους τόμους* όχι μια αλλά τρεις φορές : για δώρο και στον εαυτό μου, και σ’ έναν φίλο ποιητή, και στον πατέρα μου – εξαιτίας τού οποίου άλλωστε μεγάλωσα με τήν εικόνα τού σολωμού μες στα μούτρα : έχω ακόμα πάντα μπροστά μου έτσι αυτόν τόν βλοσυρό κύριο φίλο τού μπαμπά που έβλεπα από μικρή (ντυμένον στα μαύρα και με τό μικρό χεράκι του κάτασπρο πάνω στο στήθος) – όπως θυμάμαι εξάλλου και τούς στίχους από τόν «κρητικό» με τούς οποίους μέ κανάκευε (και έχω βάλει γι’ αυτό και μια μικρή αυτοβιογραφική παρεμβολή (καταλλήλως μεταλλαγμένη για τίς ανάγκες τού μυθιστορήματος) στην «έκθεση βαθυτυπίας» : τέλος οι αναμνήσεις) :  κι ήμουνα λοιπόν σίγουρα κωμωδία όπως περπάταγα μ’ αυτό τό βάρος). Έτσι σήμερα παίρνω για εδώ ό,τι βρίσκω από τό χάος τού web (και ευτυχώς βρίσκονται πάντως αρκετά πράγματα) 

   ας πω επιπλέον ότι αυτή η φοβερή δουλειά για τήν έκδοση τών αυτόγραφων τού σολωμού (όπως είπα είναι 2 τόμοι, ο πρώτος με φωτοτυπημένο όλο τό αρχείο και ο δεύτερος με τήν τυπογραφική του μεταγραφή) έγινε στο πανεπιστήμιο θεσσαλονίκης τό 1964 από τόν (χαλκέντερο πρέπει να υποθέσουμε) καθηγητή λίνο πολίτη

   σήμερα εκείνη η (πολύ μεγάλου σχήματος, και πανέμορφη) έκδοση δεν υπάρχει πια : βλέπω ότι έχει γίνει ανατύπωσή της από τό μορφωτικό ίδρυμα τής εθνικής τράπεζας, αλλά απ’ ό,τι καταλαβαίνω, έχει «σπάσει» σε πολλούς, μικρότερους, τόμους.

* λίνου πολίτη «διονυσίου σολωμού αυτόγραφα έργα, τόμ. α’ : φωτοτυπίες, τόμ. β’ : τυπογραφική μεταγραφή» / επιμέλεια – σημειώσεις : λίνος πολίτης / αριστοτέλειο πανεπιστήμιο θεσσαλονίκης 1964 /

.

.

.

μια ιδέα για τά αυτόγραφα τού σολωμού, όπως υπάρχουν εκδομένα σήμερα, εδώ και εδώ

ένας γοητευτικός πάντως κατάλογος χειρογράφων τού σολωμού on line βρίσκεται εδώ

τά χαρακτικά τού david hockney (Illustrations for Fourteen Poems from C P Cavafy / 1966–1967) εδώ

η επίσημη σελίδα τού hockney

και τό αρχείο καβάφη στο σπουδαστήριο νέου ελληνισμού

.

.

.

.

.

     

Advertisements

9 Σχόλια »

  1. Χειροκροτώ!!
    Το πιο αγαπημένο μου στους κήπους σου είναι που ξετρυπώνεις μικρές λεπτομερειες από το περιθώριο της μεγάλης τέχνης-κάθε φορά είναι και πιο απολαυστικές! Εδώ και καιρό ετοιμάζω κάτι αντίστοιχο με τον άλλο αγαπημένο, τον Καρυωτάκη, αλλά ποτέ δεν φτάνει ο χρόνος. Καλημέρα!

    Σχόλιο από silentcrossing — 11 Ιουλίου 2011 @ 10:25 πμ | Απάντηση

  2. σ’ ευχαριστώ πολύ πολύ silent 🙂
    περιμένω πολύ πολύ και τα δικά σου! (με τον άλλον πολύ-πολύ-αγαπημένο… έχουμε ανοιχτούς λογαριασμούς μαζί του άλλωστε, αμφότεροι νομίζω από παλιά!)

    καλημέρες και φιλιά 😀

    Σχόλιο από χαρη — 11 Ιουλίου 2011 @ 11:38 πμ | Απάντηση

  3. επάνω αριστερά λοιπόν, δίπλα στο κείμενο ξεχωρίζει νομίζω ευκρινώς η λέξη σκατά : (λέξη που ο σολωμός τήν χρησιμοποίησε κάμποσες φορές για να περιγράψει κομμάτια τής δουλειάς του […])
    Μου επισήμαναν στο ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου ότι δεν γράφει «σκατά», αλλά «σκατή» και ότι δεν είναι σχόλιο του Σολωμού, αλλά μέρος του κειμένου (9.10):

    Ἀλλά ποιὸς νἆναι; Μὰ τὴν ἀλήθεια ποὺ τῆς μοιάζει ὀλίγο. Ἄα! εἶσ᾿ ἐσὺ μπομπόκορμο, βρωμοπόρνη, μυγόχεσμα τοῦ σπιταλιοῦ, τσίπλα τῆς γουρούνας, σκατή, γαϊδούρα, κροπολόγα.

    (Η διατύπωση διαφέρει κάπως στο χειρόγραφο, αν διαβάζω καλά).

    Σχόλιο από Ein Steppenwolf — 18 Ιανουαρίου 2012 @ 2:14 μμ | Απάντηση

  4. Steppenwolf (σ’ ευχαριστώ για το σχόλιο, και) καλωσήρθες (στο κατακράτησε ακριβώς γι’ αυτό: γιατί καλωσ(πρωτο)ήρθες – κι εγώ έλειπα αυτόν τόν καιρό)
    λέω ότι σ’ ευχαριστώ για το σχόλιο γιατί τώρα που κοίταξα κι εγώ καλύτερα τη φωτογραφία βλέπω ότι μάλλον έχεις δίκιο και στην περίπτωση αυτή γράφει «σκατή», αλλά:
    μην έχεις καμιά αμφιβολία ότι η λέξη (σε όλα της τα γένη) στα χγφ τού σολωμού δίνει και παίρνει!
    όπως λέω και στο ποστ, δεν έχω δυνατότητα να κοιτάξω τώρα το βιβλίο, αλλά θυμάμαι πολύ καλά (από την εποχή που το ψείρισα μάλλον επισταμένως) ότι ο σολωμός γράφει πολύ συχνά στο περιθώριο τών ποιημάτων του «σκατά», ως κριτική τού ίδιου για τον ίδιον – άλλωστε όπως ξέρεις άφησε τα περισσότερα γραφτά του ημιτελή, γιατί ακριβώς ήταν ανηλεής κριτικός τού έργου του ο ίδιος : επιφυλάσσομαι να ξανακοιτάξω το βιβλίο (τού πολίτη) πάντως μόλις μπορέσω, κι αν θέλουν οι θεοί ν’ ανεβάσω και καμιά φωτογραφία
    – από τεχνολογία αυτόν τόν καιρό όπως καταλαβαίνεις είμαι…σκατά –

    (πάντως αυτό που δεν καταλαβαίνω προσωπικά στη συζήτηση που έγινε στού σαραντάκου είναι γιατί θεωρείται τόσο φοβερή η λέξη – αν κάτι μάς έμαθε ο σολωμός είναι να μη φοβόμαστε τη ζωντανή μας γλώσσα)

    Σχόλιο από χαρη — 23 Φεβρουαρίου 2012 @ 5:37 μμ | Απάντηση

    • Καλώς σας βρήκα!

      Αμφιβολία δεν έχω, αλλά, όπως θα διάβασες και στο ιστολόγιο του Δημήτρη Σαραντάκου, πολλοί δεν το πίστευαν, παρ’ όλο που αρκετοί σχολιαστές εκεί μέσα είναι ειδικοί στη νεοελληνική λογοτεχνία. Δυστυχώς όσο και να ψάξαμε στο Διαδίκτυο, μόνο αναφορές βρήκαμε, αλλά φωτογραφίες των χειρογράφων πουθενά. Γι’ αυτό θ’ άξιζε τον κόπο αν ανέβαζες κανένα δείγμα – μάλλον το πρώτο σ’ όλο το Διαδίκτυο.

      Το γιατί αντέδρασαν όπως αντέδρασαν στου Σαραντάκου είναι δύσκολο να το εξηγήσει κανείς χωρίς δίκη προθέσεων. Ίσως τους φόβισε η ιδέα ότι μεγάλοι (και ενίοτε εθνικοί) ποιητές μπορεί να έγραψαν και μέτρια ποιήματα και μάλιστα να το λένε πρώτοι οι ίδιοι.

      Σχόλιο από Ein Steppenwolf — 23 Φεβρουαρίου 2012 @ 5:53 μμ | Απάντηση

  5. το κακό με την τέχνη (ή την παιδεία μας) Λύκε, όπως το αισθάνομαι τουλάχιστον εγώ, είναι αυτό ακριβώς : ότι δεν γίνεται σαφές πως κανένα έργο δεν παράγεται εξ επιφοιτήσεως (τού αγίου πνεύματος), αλλά με προσωπικό κόπο (που τις περισσότερες φορές μένει κρυμμένος : η δουλειά τής παιδείας θα ‘ταν να τον μαθαίνει κανείς και να εξοικειώνεται μαζί του) και φυσικά και με προσωπικό κόστος (και μ’ αυτήν την ιδέα θα’πρεπε να εξοικειώνεται κανείς…)
    κι όχι να θεωρούμε τον ποιητή που κρίνει αυστηρά τον εαυτό του ως ανασφαλή, κι άλλες τέτοιες αρλούμπες (αναφέρομαι όπως καταλαβαίνεις σε μια ατμόσφαιρα κάποιων σχολίων στο ποστ τού σαραντάκου)
    έπειτα, ο σολωμός ήταν επτανήσιος και, τί κόμης και ξεκόμης, οι επτανήσιοι είναι κάργα βωμολόχοι!

    τώρα, μ’ αυτό που μού λες θα μέ κάνεις, μόλις ξεμπλέξω από κάτι επείγοντα, να κοιτάξω να δω τί μπορώ να κάνω για τις φωτοτυπίες κάποιων σελίδων – μού ‘βαλες την ιδέα για τα καλά 🙂 μερσί ε;

    Σχόλιο από χαρη — 23 Φεβρουαρίου 2012 @ 9:04 μμ | Απάντηση

  6. Reblogged στις vequinox.

    Σχόλιο από vequinox — 5 Αυγούστου 2016 @ 5:17 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Γράψτε απάντηση στο καβάφης, 4 (+ ρεμπώ + σολωμός): τό σπίτι τό μισό πρέπει να γκρεμισθεί (: σημειώσεις και καταστροφές) – worldtraveller70 Ακύρωση απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: